Đầy tháng, thôi nôi tính thế nào
Ông bà ta tính hai ngày này theo âm lịch, lấy ngày sinh âm lịch làm gốc. Đầy tháng là cùng ngày ấy ở tháng âm kế tiếp; thôi nôi (đầy năm) là cùng ngày, cùng tháng âm của năm sau. Nhiều nhà ngày nay cúng đúng ngày đó, nhiều nhà vẫn lùi theo tục xưa — công cụ hiện cả hai để nhà mình tự chọn.
Công cụ ở trên làm ba việc: đổi ngày sinh dương lịch của bé sang âm lịch kèm năm Can Chi; tính ngày đầy tháng và thôi nôi theo tục “gái lùi hai, trai lùi một” lẫn cách tính đủ ngày; rồi đổi từng ngày cúng sang dương lịch kèm thứ trong tuần, Can Chi của ngày và sáu giờ hoàng đạo. Tất cả chạy ngay trên trình duyệt, ngày sinh của bé không gửi đi đâu.
Gái lùi hai, trai lùi một
Theo tục phổ biến ở nhiều vùng, con gái cúng sớm hai ngày, con trai cúng sớm một ngày so với ngày gốc; dân gian giải thích là để “che mắt” hay cầu mong con gái dịu dàng, con trai mạnh mẽ. Đây là tục lệ, không phải quy định; cũng có nơi theo lối “nam trồi, nữ sụt”: con trai cộng thêm ngày (các nguồn nói một hay hai ngày), con gái lùi một ngày. Nhà mình theo nếp nào thì giữ nếp ấy.
Công cụ lùi theo ngày thật trên lịch: ngày gốc là mùng 1 hay mùng 2 mà lùi thì rơi về ngày cuối của tháng âm trước, kết quả sẽ ghi rõ để gia đình cân nhắc. Lối “nam trồi, nữ sụt” các nguồn nói khác nhau về số ngày nên công cụ không tính, chỉ nhắc để nhà nào theo lối ấy tự cộng thêm.
Bé sinh tháng nhuận, tháng thiếu, dịp Tết
Năm âm có tháng nhuận thì tháng nhuận vẫn tính là một tháng — bé sinh tháng 6 thì đầy tháng rơi vào tháng 6 nhuận; thôi nôi thì tính đủ 12 tháng âm (như một số hướng dẫn), hoặc lấy cùng tháng năm sau — khi hai cách ra hai ngày khác nhau, công cụ hiện cả hai. Tháng âm chỉ có 29 ngày mà bé sinh ngày 30 thì lấy ngày cuối tháng. Bé sinh mùng 1, mùng 2 mà lùi thì rơi về cuối tháng trước; nếu trùng mùng 1 Tết công cụ sẽ báo để nhà mình cân nhắc cúng sớm vài ngày.
Bé sinh ngày 29 tháng 2 dương lịch không gặp khó gì vì mọi phép tính đều theo âm lịch. Bé sinh cuối tháng Chạp thì đầy tháng rơi vào tháng Giêng năm âm mới, tức là sau Tết; công cụ tự chuyển năm âm và năm Can Chi.
Cúng mụ: mười hai bà Mụ và mâm cúng (tuỳ vùng, tuỳ nhà)
Lễ đầy tháng, thôi nôi là lễ cúng Mụ, tạ ơn mười hai bà Mụ (Thập nhị Hoa nương: Trần Tứ Nương, Vạn Tứ Nương, Lâm Cửu Nương, Lưu Thất Nương, Lâm Nhất Nương, Lý Đại Nương, Hứa Đại Nương, Cao Tứ Nương, Tăng Ngũ Nương, Mã Ngũ Nương, Trúc Ngũ Nương, Nguyễn Tam Nương) và Đức ông. Mâm cúng thường có 12 phần nhỏ giống nhau và 1 phần lớn: xôi, chè, cháo, trầu cau, bánh kẹo, hương hoa, nước, gạo muối; miền Nam hay dùng chè đậu trắng cho bé trai, chè trôi nước cho bé gái, miền Bắc chè hoa cau xôi vò, Huế chè đậu xanh đánh. Thôi nôi nhiều nhà bày thêm mâm đồ cho bé “bốc” (gương, lược, bút, sách, tiền…). Mỗi vùng, mỗi nhà, mỗi tôn giáo một khác; đây là những nét thường gặp, không phải khuôn mẫu bắt buộc.
Cúng giờ nào, lỡ sai ngày thì sao
Nhiều gia đình cúng buổi sáng, trước 12 giờ trưa, hoặc chọn một giờ hoàng đạo trong ngày (công cụ liệt kê sáu giờ hoàng đạo của ngày cúng). Nếu bận, nhiều nhà cúng sớm một vài ngày và mời khách vào cuối tuần gần đó; lễ cúng vẫn lấy ngày âm, tiệc thì theo lịch dương cho tiện.
Ví dụ: bé gái sinh ngày 1/3/2026
Một ví dụ cố định để bạn đối chiếu với lịch nhà mình. Các con số do bộ máy của công cụ tính, cùng bộ máy với kết quả ở trên.
| Ngày sinh | 1/3/2026 (Chủ nhật), tức 13/1 âm lịch năm Bính Ngọ |
|---|---|
| Đầy tháng, gái lùi hai | 29/3/2026 (Chủ nhật), 11/2 âm lịch năm Bính Ngọ; ngày Nhâm Dần, ngày hoàng đạo |
| Giờ hoàng đạo ngày đầy tháng | giờ Tý (23:00–01:00), giờ Sửu (01:00–03:00), giờ Thìn (07:00–09:00), giờ Tỵ (09:00–11:00), giờ Mùi (13:00–15:00), giờ Tuất (19:00–21:00) |
| Đầy tháng, không lùi | 31/3/2026 (Thứ ba), 13/2 âm lịch năm Bính Ngọ |
| Thôi nôi, gái lùi hai | 16/2/2027 (Thứ ba), 11/1 âm lịch năm Đinh Mùi; ngày Bính Dần, không phải ngày hoàng đạo |
| Giờ hoàng đạo ngày thôi nôi | giờ Tý (23:00–01:00), giờ Sửu (01:00–03:00), giờ Thìn (07:00–09:00), giờ Tỵ (09:00–11:00), giờ Mùi (13:00–15:00), giờ Tuất (19:00–21:00) |
| Thôi nôi, không lùi | 18/2/2027 (Thứ năm), 13/1 âm lịch năm Đinh Mùi |
Bé trai thì chỉ lùi một ngày. Ngày hoàng đạo và giờ hoàng đạo lấy theo lịch truyền thống, chỉ để tham khảo.
Nguồn: vi.wikipedia.org/wiki/Thôi_nôi (trai lùi một, gái lùi hai); vi.wikipedia.org/wiki/Đầy_tháng (ý nghĩa lễ, kiêng cữ theo Phan Kế Bính); vi.wikipedia.org/wiki/Mười_hai_bà_mụ (theo Nguyễn Đổng Chi, 1956); VOH 19/12/2018; MarryBaby 10/04/2025; Mytour 01/10/2026; HoaTieu 12/01/2021; cộng đồng HelloBacsi (2022–2024); cộng đồng HelloBacsi: “nam trồi 2, nữ sụt 1”. Ngày âm, Can Chi, giờ hoàng đạo đối chiếu với xemlicham.com và ngaydep.com.
Phong tục mỗi vùng, mỗi nhà một khác; công cụ chỉ tính ngày theo cách phổ biến và không thay cho lời ông bà, cha mẹ trong nhà. Ngày tốt xấu, giờ hoàng đạo là theo lịch truyền thống, không phải lời khuyên y tế hay khoa học.