Ngày giỗ được tính như thế nào
Giỗ là ngày con cháu tưởng nhớ người đã mất vào đúng ngày họ qua đời, lặp lại mỗi năm. Ở Việt Nam, ngày giỗ thường được tính theo âm lịch, vì thế ngày dương lịch của giỗ đổi qua các năm: mười hai tháng âm lịch ngắn hơn một năm dương lịch khoảng 11 ngày, và cứ vài năm lại thêm một tháng nhuận. Cùng một ngày giỗ có thể rơi vào những ngày dương lịch cách nhau gần một tháng.
Công cụ ở trên làm bốn việc. Một là đổi ngày mất (dương hoặc âm lịch) thành ngày và tháng âm lịch, kèm năm Can Chi. Hai là tính ngày giỗ của mười năm tiếp theo, đổi sang dương lịch. Ba là đếm các mốc sau khi mất: bảy thất, 49 ngày và 100 ngày. Bốn là xuất mười ngày giỗ thành tệp lịch .ics để thêm vào điện thoại. Tất cả chạy ngay trên trình duyệt của bạn, ngày mất không gửi đi đâu.
Quy ước mà công cụ dùng, và vì sao cần nói rõ
Có ba tình huống mà gia đình mỗi nơi xử lý khác nhau, nên công cụ nói rõ quy ước để bạn tự kiểm tra và đổi theo thói quen của họ nhà mình. Thứ nhất, mất vào ngày 30 mà năm sau tháng đó chỉ có 29 ngày: công cụ lấy ngày 29, tức ngày cuối tháng. Thứ hai, mất trong tháng nhuận: công cụ dùng tháng thường cùng số tháng, và chỉ dùng tháng nhuận ở năm nào có đúng tháng nhuận đó (có ghi chú). Thứ ba, các mốc 7 ngày, 49 ngày và 100 ngày: công cụ đếm ngày thực và coi ngày mất là ngày thứ nhất; nhà nào đếm từ hôm sau thì cộng thêm một ngày.
Những quy ước này giống với phần nhắc giỗ trong ứng dụng Người Nhà, để cùng một ngày mất không ra hai ngày giỗ ở hai nơi. Các trang chi tiết bên dưới giải thích từng trường hợp bằng ví dụ ngày cụ thể.
Cách đọc kết quả của công cụ
Ở đầu kết quả là ngày giỗ hằng năm theo âm lịch (ví dụ 15/8) và ngày mất kèm thứ trong tuần, năm Can Chi và Can Chi của ngày. Bảng “Các ngày giỗ những năm tới” cho năm lần giỗ tiếp theo, cột dương lịch thay đổi từng năm còn cột âm lịch giữ nguyên; nếu một năm áp dụng quy ước ngày 29 hoặc tháng thường thay tháng nhuận thì dòng đó có ghi chú giải thích.
Phần “Giỗ sắp tới” chỉ hiện sau khi trình duyệt biết hôm nay là ngày nào, và cho bạn biết còn bao nhiêu ngày. Bảng các mốc cúng sau khi mất liệt kê bảy thất và 100 ngày kèm ngày dương lịch, âm lịch. Nút “Thêm 10 ngày giỗ vào lịch” tạo tệp .ics, nút “Chia sẻ” tạo đường dẫn có ngày mất để gửi cho họ hàng; ai mở đường dẫn sẽ thấy đúng kết quả đó.
Những điều công cụ không làm
Công cụ chỉ đổi lịch và đếm ngày. Nó không chọn ngày giờ tốt xấu cho lễ cúng, không quyết định gia đình “nên” làm hay “không nên” làm một mốc nào, và không thay lời hướng dẫn của người lớn trong họ hay của người phụ trách nghi lễ tôn giáo. Khi gia đình bạn có lệ khác với quy ước ở trên, quy ước của gia đình luôn được ưu tiên.
Công cụ cũng không lưu bất cứ thông tin nào về người đã mất. Nếu bạn muốn lưu lâu dài và chia sẻ cho cả họ, hãy dùng sổ giỗ giấy hoặc ứng dụng gia phả có tài khoản của bạn; tên người trong ô “Người đã mất” chỉ dùng để đặt tên cho tệp lịch và dòng kết quả.
Các mốc cúng sau khi mất, theo thứ tự thời gian
Không phải gia đình nào cũng làm đủ các mốc; đây là tập quán chịu ảnh hưởng của Phật giáo và tín ngưỡng dân gian, mỗi vùng, dòng họ và tôn giáo làm một khác. Bảng bên dưới chỉ để bạn biết các tên gọi thường gặp và thời điểm của chúng. Gia đình Công giáo hoặc không theo tôn giáo thường theo lịch cầu nguyện riêng hoặc chỉ giữ giỗ hằng năm.
Các trường hợp đặc biệt hay gây nhầm
Mất đầu năm dương lịch: ngày 1 tháng 1 dương lịch có thể vẫn thuộc tháng Chạp của năm âm lịch trước, nên ngày giỗ là ngày trong tháng Chạp, không phải tháng Giêng. Mất ngày 29 tháng 2 dương lịch: giỗ theo âm lịch nên không bị ảnh hưởng. Mất đúng đêm giao thừa hoặc mùng 1 Tết: ngày giỗ trùng với những ngày bận nhất trong năm nên gia đình thường bàn trước cách sắp xếp.
Bảng tổng hợp dưới đây là mười hai ca cố định (có đủ tháng nhuận, ngày 30, ranh giới Tết và ngày 29 tháng 2). Bạn có thể bấm chọn từng ca ở phần “Thử nhanh” của công cụ hoặc nhập ngày của gia đình mình để xem kết quả riêng.
Ai đứng ra lo giỗ và chuẩn bị gì
Theo truyền thống, việc giỗ do con cháu trong nhà đảm nhận, nhiều nơi là con trai trưởng hoặc người được gia đình giao; ngày nay nhiều họ chia đều giữa con trai và con gái hoặc luân phiên giữa các nhánh. Điều quan trọng nhất là cả họ thống nhất từ trước, ghi lại thành văn bản ngắn và gửi vào nhóm chat chung.
Một giỗ thường cần chốt ngày dương lịch, thông báo họ hàng sớm, phân công người nấu, người đón khách và người ghi chi phí, chuẩn bị mâm cúng, hương hoa và kết nối video cho người ở xa. Trang về giỗ đầu và trang về giỗ ông bà ngoại có danh sách chuẩn bị cụ thể; xin hãy điều chỉnh theo thói quen của nhà mình.
Phong tục theo vùng miền và tôn giáo
Giỗ được giữ ở khắp ba miền, nhưng tên gọi (giỗ, kỵ, đám giỗ), mâm cỗ, giờ cúng và cách mời họ hàng khác nhau theo vùng và dòng họ. Gia đình theo Phật giáo thường có thêm phần tụng kinh hoặc cúng chay; gia đình Công giáo thường dâng thánh lễ cầu nguyện nhân ngày giỗ; gia đình không theo tôn giáo thường giữ bằng bữa cơm sum họp và thắp hương.
Công cụ và các trang hướng dẫn chỉ nêu những điều phổ biến và luôn chừa chỗ cho khác biệt. Khi không chắc, hãy hỏi bậc cao niên trong họ hoặc người hướng dẫn nghi lễ của gia đình; cách làm của họ nhà bạn luôn là cách đúng với nhà bạn.
Dùng công cụ cùng ứng dụng gia phả
Nếu bạn chỉ cần biết một ngày giỗ, công cụ trên trang này đủ dùng. Nếu cả họ cần cùng nhớ nhiều ngày giỗ, bạn có thể ghi ngày mất vào cây gia phả của Người Nhà: ứng dụng tự đổi sang dương lịch cho từng năm, nhắc trước và xử lý ngày 30, tháng nhuận theo cùng quy ước. Xem thêm trang về cách nhớ ngày giỗ của cả họ để biết các cách khác như sổ giỗ và tệp lịch.
Mười hai ca ví dụ cố định
Mỗi dòng cho ngày mất, giỗ đầu và giỗ lần hai (kèm ghi chú nếu có quy ước tháng thiếu hoặc tháng nhuận). Tính từ bộ máy âm lịch của Người Nhà.
| Mất 15/8 âm lịch 2021 | mất 21/9/2021 (15/8 âm lịch); giỗ đầu 10/9/2022 (15/8 âm lịch); giỗ lần hai 29/9/2023 (15/8 âm lịch) |
|---|---|
| Mất 15/9/2021 dương lịch | mất 15/9/2021 (9/8 âm lịch); giỗ đầu 4/9/2022 (9/8 âm lịch); giỗ lần hai 23/9/2023 (9/8 âm lịch) |
| Mất 2/4 âm lịch 2022 | mất 2/5/2022 (2/4 âm lịch); giỗ đầu 20/5/2023 (2/4 âm lịch); giỗ lần hai 9/5/2024 (2/4 âm lịch) |
| Mất 3/3/2023 dương lịch | mất 3/3/2023 (12/2 âm lịch); giỗ đầu 21/3/2024 (12/2 âm lịch); giỗ lần hai 11/3/2025 (12/2 âm lịch) |
| Mất 30/12 âm lịch 2022 (giao thừa Quý Mão) | mất 21/1/2023 (30/12 âm lịch); giỗ đầu 9/2/2024 (30/12 âm lịch); giỗ lần hai 28/1/2025 (29/12 âm lịch) — Tháng 12 năm đó chỉ có 29 ngày nên giỗ vào ngày 29. |
| Mất 30/8 âm lịch 2023 (ngày 30) | mất 14/10/2023 (30/8 âm lịch); giỗ đầu 2/10/2024 (30/8 âm lịch); giỗ lần hai 20/10/2025 (29/8 âm lịch) — Tháng 8 năm đó chỉ có 29 ngày nên giỗ vào ngày 29. |
| Mất 10/5 nhuận âm lịch 2028 | mất 2/7/2028 (10/5 nhuận âm lịch); giỗ đầu 21/6/2029 (10/5 âm lịch); giỗ lần hai 10/6/2030 (10/5 âm lịch) — Năm đó không có tháng 5 nhuận nên giỗ vào tháng 5 thường. Năm đó không có tháng 5 nhuận nên giỗ vào tháng 5 thường. |
| Mất 1/1 âm lịch 2024 (mùng 1 Tết) | mất 10/2/2024 (1/1 âm lịch); giỗ đầu 29/1/2025 (1/1 âm lịch); giỗ lần hai 17/2/2026 (1/1 âm lịch) |
| Mất 29/12 âm lịch 2024 (cuối năm) | mất 28/1/2025 (29/12 âm lịch); giỗ đầu 16/2/2026 (29/12 âm lịch); giỗ lần hai 5/2/2027 (29/12 âm lịch) |
| Mất 29/2/2024 dương lịch (ngày nhuận) | mất 29/2/2024 (20/1 âm lịch); giỗ đầu 17/2/2025 (20/1 âm lịch); giỗ lần hai 8/3/2026 (20/1 âm lịch) |
| Mất 31/12/2019 dương lịch | mất 31/12/2019 (6/12 âm lịch); giỗ đầu 18/1/2021 (6/12 âm lịch); giỗ lần hai 8/1/2022 (6/12 âm lịch) |
| Mất 1/1/2020 dương lịch (trước Tết Canh Tý) | mất 1/1/2020 (7/12 âm lịch); giỗ đầu 19/1/2021 (7/12 âm lịch); giỗ lần hai 9/1/2022 (7/12 âm lịch) |
Các mốc sau khi mất và tên gọi thường gặp
Thời điểm tính từ ngày mất; tùy gia đình, vùng và tôn giáo mà làm hoặc không làm.
| Cúng thất (mỗi 7 ngày) | Bảy lần trong 49 ngày; nhiều nhà chỉ làm một vài thất, thường là đầu thất và chung thất |
|---|---|
| Cúng 49 ngày (chung thất) | Ngày thứ 49 kể từ ngày mất; lần cúng thất cuối cùng |
| Cúng 100 ngày (tốt khốc) | Ngày thứ 100 kể từ ngày mất; nhiều nhà bỏ qua mốc này |
| Giỗ đầu | Tròn một năm theo âm lịch, thường làm trang trọng hơn các lần sau |
| Giỗ hết (mãn tang) | Nhiều nơi làm ở lần giỗ thứ hai; có nơi tính khác |
| Giỗ thường niên | Mỗi năm vào ngày âm lịch người mất; thường giản dị hơn |
Các năm có tháng nhuận từ 2024 đến 2045
Năm không có trong bảng là năm không nhuận. Mất trong tháng nhuận thì thường giỗ vào tháng thường cùng số tháng.
| Năm Ất Tỵ (2025) | có tháng 6 nhuận, bắt đầu từ 25/7/2025 dương lịch |
|---|---|
| Năm Mậu Thân (2028) | có tháng 5 nhuận, bắt đầu từ 23/6/2028 dương lịch |
| Năm Tân Hợi (2031) | có tháng 3 nhuận, bắt đầu từ 21/4/2031 dương lịch |
| Năm Quý Sửu (2033) | có tháng 11 nhuận, bắt đầu từ 22/12/2033 dương lịch |
| Năm Bính Thìn (2036) | có tháng 6 nhuận, bắt đầu từ 23/7/2036 dương lịch |
| Năm Kỷ Mùi (2039) | có tháng 5 nhuận, bắt đầu từ 22/6/2039 dương lịch |
| Năm Nhâm Tuất (2042) | có tháng 2 nhuận, bắt đầu từ 22/3/2042 dương lịch |
| Năm Giáp Tý (2044) | có tháng 7 nhuận, bắt đầu từ 23/8/2044 dương lịch |
Cuối năm âm lịch: tháng Chạp đủ hay thiếu
Mất ngày 30 tháng Chạp thì năm nào tháng Chạp thiếu sẽ giỗ ngày 29.
| Cuối năm Giáp Thìn (2024) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 28/1/2025 (Thứ ba), mùng 1 Tết 29/1/2025; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
|---|---|
| Cuối năm Ất Tỵ (2025) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 16/2/2026 (Thứ hai), mùng 1 Tết 17/2/2026; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Bính Ngọ (2026) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 5/2/2027 (Thứ sáu), mùng 1 Tết 6/2/2027; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Đinh Mùi (2027) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 25/1/2028 (Thứ ba), mùng 1 Tết 26/1/2028; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Mậu Thân (2028) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 12/2/2029 (Thứ hai), mùng 1 Tết 13/2/2029; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Kỷ Dậu (2029) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 1/2/2030 (Thứ sáu), mùng 1 Tết 2/2/2030; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Canh Tuất (2030) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 22/1/2031 (Thứ tư), mùng 1 Tết 23/1/2031; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Tân Hợi (2031) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 10/2/2032 (Thứ ba), mùng 1 Tết 11/2/2032; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Nhâm Tý (2032) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 30/1/2033 (Chủ nhật), mùng 1 Tết 31/1/2033; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
| Cuối năm Quý Sửu (2033) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 18/2/2034 (Thứ bảy), mùng 1 Tết 19/2/2034; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
| Cuối năm Giáp Dần (2034) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 7/2/2035 (Thứ tư), mùng 1 Tết 8/2/2035; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
| Cuối năm Ất Mão (2035) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 27/1/2036 (Chủ nhật), mùng 1 Tết 28/1/2036; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
Phong tục giỗ khác nhau giữa các vùng, dòng họ và tôn giáo. Công cụ chỉ giúp tính ngày; cách cúng, ai lo và làm vào lúc nào, xin theo thói quen của họ nhà bạn.