Bạn gọi anh họ nhỏ tuổi hơn mình là “anh”; về quan hệ, họ là “anh họ” của bạn.
Tình huống
Bác cả nhà bạn lấy vợ muộn, con còn chưa học xong đại học trong khi bạn đã đi làm. Anh họ theo vai vế nhưng lại nhỏ tuổi hơn bạn, và nhiều người trong họ không biết ai nên gọi ai là anh.
Đi từng bước tới người cần gọi
Muốn gọi đúng một người ở nhiều bước, đừng nhảy cóc: hãy đi từng người một và hỏi “người này là gì của mình?”. Bảng dưới đây liệt kê từng người bạn đi qua trên đường tới anh họ nhỏ tuổi hơn mình, kèm cách bạn gọi họ.
| Người trong chuỗi | Bạn gọi là |
|---|---|
| 1. Bố | bố (miền Bắc và miền Trung); ba (miền Nam) |
| 2. Anh trai của bố | bác |
| 3. Con trai của anh trai của bố | anh |
Người cuối cùng trong bảng chính là anh họ nhỏ tuổi hơn mình. Các dòng phía trên không chỉ để tra cứu: chúng cho thấy cách gọi của anh họ nhỏ tuổi hơn mình thường nối vào cách gọi của người đứng ngay trước họ, nên nhớ được người ở giữa là nhớ được người cuối.
Quy tắc đứng sau cách gọi này
Anh họ nhỏ tuổi hơn mình nhỏ tuổi hơn bạn hoặc gần bằng tuổi bạn, nhưng ở bậc trên bạn trong họ hàng. Bạn gọi họ là anh vì vai vế trong họ hàng tính theo đời và theo nhánh, không tính theo tuổi.
Tình huống này xảy ra khi ông bà sinh con muộn, khi hai anh chị em của bố mẹ cách nhau nhiều tuổi, hoặc khi người trong họ lấy vợ lấy chồng ở tuổi khác nhau nhiều. Nó không bất thường: gần như họ hàng nào cũng có vài trường hợp như vậy.
Cách suy ra: bạn → bố → anh trai → con trai. Hãy so anh họ nhỏ tuổi hơn mình với bố hoặc mẹ của bạn (không phải với bạn) để biết bậc của họ, rồi gọi theo bậc đó.
Ba miền có gọi giống nhau không?
Với anh họ nhỏ tuổi hơn mình, cả ba miền gọi giống nhau là “anh”. Điều này giúp bạn khỏi phải chọn vùng, nhưng đừng suy ra rằng mọi người họ hàng đều như vậy: nhiều quan hệ khác (như chị gái hoặc anh trai của bố mẹ) vẫn đổi theo miền.
Họ gọi lại bạn, bạn xưng thế nào?
Cách họ gọi bạn cũng chính là cách bạn tự xưng khi nói chuyện với họ. Với anh họ nhỏ tuổi hơn mình, bạn nên xưng “em”.
- Cả ba miền: khi nói với anh, bạn tự xưng là “em”.
Khi tuổi và vai vế đi ngược nhau
Đây chính là tình huống mà tuổi và vai vế đi ngược nhau. Anh họ nhỏ tuổi hơn mình nhỏ tuổi hơn hoặc xấp xỉ bạn nhưng ở bậc trên, nên theo vai vế bạn vẫn gọi là anh. Họ sẽ gọi lại bạn là “em”.
Cách phổ biến mà nhiều gia đình dùng: trước mặt người lớn và nơi đông người, gọi đúng vai vế (“anh”); khi chỉ có hai người, thoả thuận cách gọi thoải mái, ví dụ gọi tên hoặc gọi “anh/chị/em” theo tuổi. Điều quan trọng là cả hai cùng đồng ý, không ai bị ép.
Nếu người kia chủ động nói “cứ gọi tên đi, đừng gọi anh nghe già lắm”, bạn nên làm theo. Họ có quyền lựa chọn cách gọi trong nhà họ, và tôn trọng điều đó cũng là một cách lễ phép.
Với người nhỏ tuổi hơn bạn nhưng cao bậc hơn, bạn không cần sợ gọi sai vai. Điều khiến người ta phật lòng không phải là gọi lên hay gọi xuống, mà là gọi cộc lốc hoặc coi thường. Giữ giọng điệu tôn trọng là đủ.
Câu nói mẫu cho ngày cưới, ngày Tết, đám giỗ
Biết tiếng gọi chưa đủ: bạn còn cần câu nói hoàn chỉnh ở những dịp quan trọng. Dưới đây là câu mẫu với anh họ nhỏ tuổi hơn mình, đã ghép đúng cách gọi “anh” và cách xưng của bạn.
Ngày cưới:
- Giữa đám cưới, đứng trước hai họ: “Em xin phép mời anh lên chụp ảnh cùng cô dâu chú rể ạ.”
- Giới thiệu với bạn bè cô dâu: “Đây là anh, anh họ nhỏ tuổi hơn mình của mình.”
- Khi nâng ly chúc mừng: “Em xin chúc anh và gia đình luôn vui khoẻ, thuận hoà.”
Ngày Tết:
- Ngày mùng một: “Em chúc anh năm mới nhiều sức khoẻ, công việc thuận lợi nhé.”
- Lì xì và chúc: “Anh nhận lộc đầu năm nhé, em chúc anh gặp nhiều may mắn.”
- Gọi video về quê: “Anh ơi, em chúc Tết anh và cả nhà từ xa đây.”
Đám giỗ:
- Khi đến thắp hương: “Anh đến sớm quá, em xin phép bày mâm với anh nhé.”
- Phân công trước ngày giỗ: “Anh giúp em đón khách ở cổng được không ạ?”
- Tiễn khách: “Em cảm ơn anh đã đến, anh đi đường cẩn thận.”
Chuyện hay bất đồng và cách thống nhất
Trong thực tế, cách gọi anh họ nhỏ tuổi hơn mình thường gây tranh luận nhỏ trong gia đình. Những chuyện hay gặp:
- Người lớn tuổi hơn không thích bị người nhỏ tuổi hơn gọi bằng “anh”, nhất là khi tuổi sát nhau.
- Cả nhà tranh luận nên gọi theo tuổi (nghe thân mật) hay theo vai vế (nghe đúng lễ).
- Trẻ nhỏ trong nhà bắt chước người lớn gọi bằng tên, và dần quên cách gọi đúng vai vế.
Một vài cách thống nhất mà nhiều gia đình thấy hiệu quả:
- Chọn một nguyên tắc rõ ràng: nơi đông người gọi đúng vai vế, nơi riêng tư gọi thoải mái theo thoả thuận.
- Cho phép người trong cuộc quyết định: nếu anh họ nhỏ tuổi hơn mình muốn gọi tên thì cứ gọi tên, đó là quyền của họ.
- Dạy trẻ nhỏ cách gọi đúng bằng ví dụ cụ thể (con của bác là anh họ, con của chú là em họ), không bằng quy định cứng.