Nội dung chi tiết
Cập nhật 27/09/2026 · Người Nhà
Nguyên tắc chung: giỗ theo ngày mất âm lịch
Ngày giỗ là ngày mất của người đã khuất tính theo âm lịch, lặp lại mỗi năm. Nếu cụ mất ngày 12 tháng 3 âm lịch thì hằng năm con cháu làm giỗ vào ngày 12 tháng 3 âm lịch, dù ngày dương lịch tương ứng thay đổi. Vì vậy mỗi năm cần đổi ngày âm sang dương để báo cho con cháu sắp xếp công việc.
Khi chỉ biết ngày mất theo dương lịch (thường ghi trên giấy chứng tử), cần đổi ngày đó sang âm lịch của đúng năm mất để có ngày giỗ âm. Đổi nhầm năm là nhầm ngày giỗ, nên hãy dùng công cụ đổi lịch đáng tin cậy.
Giỗ đầu, giỗ hết và giỗ thường
Theo phong tục, hai năm đầu sau khi mất có các lễ giỗ mang ý nghĩa riêng. Giỗ đầu (tiểu tường) làm tròn một năm sau ngày mất, thường vẫn giữ không khí tang lễ. Giỗ hết (đại tường) làm vào năm thứ hai; thời điểm cụ thể có khác nhau giữa các vùng và các gia đình, sau lễ này gia đình thường làm lễ bỏ tang. Từ năm thứ ba trở đi là giỗ thường (cát kỵ), mang tính tưởng nhớ nhiều hơn là tang chế.
Vì phong tục mỗi nơi mỗi khác, khi lần đầu lo giỗ đầu hay giỗ hết, nên hỏi các cụ cao niên trong họ để làm theo lệ của gia đình mình.
Lễ tiên thường là gì?
Ở nhiều nơi, chiều hôm trước ngày giỗ chính có lễ tiên thường (còn gọi là cáo giỗ): con cháu dâng lễ đơn giản, thắp hương báo tổ tiên ngày mai là giỗ, có khi ra mộ thắp hương mời người đã khuất về. Ngày giỗ chính (chính kỵ) mới là ngày làm cỗ, con cháu tụ họp. Có gia đình làm cả hai, có gia đình chỉ làm ngày chính; không có quy định cứng.
Người mất vào tháng nhuận thì giỗ tháng nào?
Âm lịch có năm nhuận với một tháng được lặp lại (ví dụ tháng 6 và tháng 6 nhuận). Nếu người mất vào tháng nhuận, trong những năm không có tháng nhuận đó thì phần đông gia đình làm giỗ vào tháng chính cùng tên. Nếu người mất vào tháng thường mà năm nay tháng đó có nhuận, đa số làm giỗ vào tháng chính (tháng thứ nhất), không làm vào tháng nhuận.
Đây là cách làm phổ biến, nhưng vẫn có gia đình theo lệ khác. Điều quan trọng là cả nhà thống nhất một cách và ghi lại để năm sau không phải bàn lại.
Mất ngày 30 nhưng năm nay tháng chỉ có 29 ngày
Tháng âm lịch có tháng đủ (30 ngày) và tháng thiếu (29 ngày), và cùng một tháng có thể đủ năm này, thiếu năm khác. Nếu người mất ngày 30 mà năm nay tháng đó thiếu, nhiều gia đình làm giỗ vào ngày cuối tháng (ngày 29). Tương tự trường hợp tháng nhuận, nên thống nhất trong gia đình và ghi lại.
Lập lịch giỗ chung cho cả dòng họ
Một bảng lịch giỗ chung giúp các chi biết ngày nào là giỗ ai, ai đăng cai, để sắp xếp về dự hoặc gửi lễ. Cách làm đơn giản:
- Liệt kê tất cả người đã khuất cần làm giỗ: tên, đời, chi, ngày mất âm lịch (ghi rõ nếu là tháng nhuận).
- Ghi người hoặc gia đình đăng cai giỗ của từng cụ.
- Mỗi đầu năm, đổi toàn bộ sang ngày dương lịch của năm đó và gửi cho các chi.
- Thêm các ngày chung của họ: giỗ tổ, Thanh minh, họp họ, chạp mả.
- Nhắc trước vài ngày qua điện thoại hoặc nhóm chung để người ở xa kịp sắp xếp.
Câu hỏi thường gặp
Đổi ngày mất dương lịch đó sang âm lịch của đúng năm mất; ngày âm đó chính là ngày giỗ hằng năm. Công cụ Lịch Âm của Người Nhà đổi được hai chiều miễn phí.
Nhiều gia đình linh động làm sớm vài ngày, thường vào cuối tuần, để con cháu về đông đủ, nhưng ít khi làm muộn hơn ngày chính. Nên thống nhất với người lớn trong nhà.
Phần đông làm giỗ vào tháng chính (tháng thứ nhất) chứ không vào tháng nhuận, trừ khi gia đình có lệ riêng. Cả nhà nên thống nhất một cách và ghi lại.
Nhiều gia đình chọn một ngày cố định để giỗ chung, hoặc gộp vào ngày giỗ của vợ hay chồng của người đó. Quyết định nên được ghi vào gia phả để đời sau theo.