Tảo mộ tiết Thanh minh và chạp mả cuối năm

Thanh minh và chạp mả là gì?

Thanh minh là một trong 24 tiết khí trong năm, bắt đầu vào khoảng đầu tháng 4 dương lịch. Tên gọi mang nghĩa trời trong sáng, và từ lâu đây là dịp người Việt ra thăm mộ, phát cỏ, đắp lại đất, thắp hương cho người đã khuất. Việc tảo mộ thường diễn ra trong khoảng thời gian của tiết Thanh minh chứ không bắt buộc đúng ngày đầu tiên.

Ở nhiều vùng, ngoài Thanh minh còn có tục chạp mả (tảo mộ cuối năm) vào tháng Chạp âm lịch, trước Tết, để mời ông bà về ăn Tết cùng con cháu. Có nơi coi trọng dịp này hơn cả Thanh minh. Họ mình theo lệ nào thì nên giữ lệ đó.

Chọn ngày và phân công giữa các chi

Với dòng họ có nhiều khu mộ ở các nơi khác nhau, nên chia theo chi: mỗi chi lo phần mộ của tổ chi mình, còn mộ cụ thủy tổ và khu mộ chung thì cả họ cùng làm. Chốt ngày sớm và báo cho con cháu ở xa, vì đây là lúc nhiều người muốn về cùng.

Ngày cụ thể thường chọn theo lịch rảnh của con cháu, rơi vào cuối tuần trong tiết Thanh minh. Nếu họ có việc lớn như sửa mộ, xây lại mộ hoặc cải táng, nhiều gia đình xem thêm ngày theo phong tục và hỏi ý kiến các cụ trong họ.

Danh sách đồ cần mang khi đi tảo mộ

Chuẩn bị kỹ giúp buổi tảo mộ gọn gàng, không phải chạy đi mua giữa chừng, nhất là khi khu mộ ở xa khu dân cư.

• Dụng cụ: cuốc, xẻng nhỏ, dao phát cỏ, chổi, bao tải đựng rác, găng tay.
• Đồ lễ: hương, hoa, nến, bật lửa, trái cây, nước, rượu, vàng mã nếu gia đình giữ lệ này.
• Sơn hoặc bút sơn để tô lại chữ trên bia đã mờ (nếu cần và được gia đình đồng ý).
• Nước uống, mũ nón, kem chống nắng, túi sơ cứu nhỏ.
• Điện thoại đã sạc đầy để chụp ảnh, ghi vị trí từng ngôi mộ.
• Danh sách các mộ cần thăm, kèm tên, đời và chi của từng cụ.

Trình tự tảo mộ thường gặp

Thông thường, con cháu dọn cỏ, quét lá, đắp thêm đất hoặc lau rửa phần mộ trước, sau đó bày lễ và thắp hương. Nhiều nhà thắp hương cả các ngôi mộ lân cận, nhất là mộ vô chủ, như một cách sẻ chia. Khi rời đi, nhớ thu gom rác, dập tắt hẳn hương nến để tránh cháy cỏ khô.

Với phần mộ tổ, trưởng họ hoặc người cao tuổi thường khấn báo ngắn gọn về tình hình con cháu trong năm. Không cần bài khấn cầu kỳ; lời lẽ chân thành, rõ ràng là đủ.

Lưu ý an toàn

Mùa Thanh minh thời tiết đã bắt đầu nóng ở nhiều nơi, cỏ khô dễ bắt lửa. Không để trẻ nhỏ nghịch lửa, không đốt vàng mã sát bụi cỏ, và đảm bảo mọi đốm lửa đã tắt trước khi về. Người lớn tuổi nên đi cùng người trẻ, tránh leo dốc hay làm việc nặng giữa trưa.

Ghi chép mộ phần để đời sau không phải đi tìm

Rất nhiều dòng họ chỉ còn một hai người lớn tuổi biết đường đến từng ngôi mộ. Khi các cụ không còn, con cháu có thể mất nhiều năm mới tìm lại được, có khi không tìm được. Dịp tảo mộ là lúc tốt nhất để ghi lại thông tin.

• Tên người đã khuất, đời thứ mấy, thuộc chi nào.
• Tên nghĩa trang hoặc khu đất, khu, hàng, số lô nếu có.
• Vị trí trên bản đồ (tọa độ GPS lấy từ điện thoại), hướng mộ.
• Ảnh chụp toàn cảnh và ảnh bia mộ, chép lại chữ trên bia.
• Ngày an táng, ngày cải táng nếu biết.
• Người đang chăm sóc phần mộ và số điện thoại liên lạc.