Bạn gọi mẹ nuôi là “mẹ”; về quan hệ, họ là “mẹ nuôi” của bạn (miền Nam nói “má”).
Tình huống
Người phụ nữ nhận bạn làm con nuôi đã chăm sóc bạn như con ruột suốt hai mươi năm. Khi bạn lập gia đình, bạn muốn giới thiệu bà thật đúng ở đám cưới và trong hộ khẩu gia đình.
Quy tắc đứng sau cách gọi này
Mẹ nuôi thuộc về gia đình nuôi: người con được nhận làm con nuôi hợp pháp hoặc theo phong tục. Trong cách gọi truyền thống, con nuôi thường gọi bố mẹ nuôi như bố mẹ ruột (“mẹ”), còn tên quan hệ chính thức là mẹ nuôi.
Con nuôi gọi họ hàng của bố mẹ nuôi theo cách các anh chị em của bố mẹ nuôi gọi, nên mẹ nuôi vẫn nằm ở cùng bậc như họ hàng ruột, chỉ khác ở chữ “nuôi” khi cần nói rõ trong giấy tờ, gia phả hoặc khi giới thiệu với người ngoài.
Nhiều nhà bỏ chữ “nuôi” khi gọi hằng ngày để người con thấy mình là con cháu trong nhà, và chỉ nhắc khi cần thiết, ví dụ khi ghi gia phả hoặc làm thủ tục. Điều này tuỳ ý của cả gia đình và tuỳ cảm xúc của người con.
Ba miền có gọi giống nhau không?
Có một khác biệt nhỏ về cách nói: miền Nam gọi là “má” thay cho “mẹ” (người miền Nam nói “ba, má” thay cho “bố, mẹ”). Đó chỉ là cách nói của từng vùng chứ không phải khác vai vế, nên các phần còn lại của trang áp dụng cho cả ba miền.
Với mẹ nuôi, cả ba miền gọi giống nhau là “mẹ”. Điều này giúp bạn khỏi phải chọn vùng, nhưng đừng suy ra rằng mọi người họ hàng đều như vậy: nhiều quan hệ khác (như chị gái hoặc anh trai của bố mẹ) vẫn đổi theo miền.
Họ gọi lại bạn, bạn xưng thế nào?
Cách họ gọi bạn cũng chính là cách bạn tự xưng khi nói chuyện với họ. Với mẹ nuôi, bạn nên xưng “con”.
- Cả ba miền: khi nói với mẹ, bạn tự xưng là “con”.
Nếu người đó nhỏ tuổi hơn hoặc lớn tuổi hơn bạn
Con nuôi có thể nhận nuôi ở bất kỳ độ tuổi nào, nên khoảng cách tuổi giữa bạn và mẹ nuôi có thể rất khác nhau. Dù lớn hay nhỏ tuổi hơn, cách gọi vẫn đi theo vai vế: mẹ.
Nếu người con nuôi lớn lên khi đã nhớ rõ bố mẹ ruột, nhiều gia đình cho phép con dùng hai cách gọi: “mẹ” kèm tên cho bố mẹ nuôi, và giữ cách gọi riêng cho bố mẹ ruột. Điều này không xúc phạm ai nếu được nói rõ.
Khi có người lạ hỏi, bạn có thể giới thiệu ngắn gọn “đây là mẹ nuôi của tôi”, không cần giải thích thêm nếu không muốn.
Khi người đó là họ hàng theo hai đường
Trong những họ đông người, một người có thể là họ hàng của bạn theo hai đường khác nhau. Ví dụ, mẹ nuôi cũng có thể là dì ruột của bạn. Hai đường cho hai cách gọi, và bạn không cần chọn đúng hay sai: cả hai đều có lý do.
| Đường | Bạn gọi là |
|---|---|
| Mẹ nuôi | mẹ |
| Dì ruột của bạn | dì |
Hai tiếng gọi khác nhau, và đây là chỗ nhiều người lúng túng. Với hai đường thì nhiều gia đình ưu tiên đường ruột thịt (dì ruột của bạn), và dùng đường còn lại khi nói về quan hệ hôn nhân hoặc trong ngữ cảnh giữa hai họ.
Đừng quên nói rõ với người đó cách bạn định gọi. Một câu như “em gọi anh theo bên họ ngoại/nội nhé, anh thấy thế nào ạ?” khiến họ cảm thấy được tôn trọng, và tránh việc cả hai gọi nhau theo hai kiểu khác nhau trong cùng một buổi họp mặt.
Câu nói mẫu cho ngày cưới, ngày Tết, đám giỗ
Biết tiếng gọi chưa đủ: bạn còn cần câu nói hoàn chỉnh ở những dịp quan trọng. Dưới đây là câu mẫu với mẹ nuôi, đã ghép đúng cách gọi “mẹ” và cách xưng của bạn.
Ngày cưới:
- Giữa đám cưới, mời lên ngồi: “Con xin mời mẹ ngồi ở bàn chính ạ.”
- Giới thiệu với bạn bè: “Đây là mẹ mình, mẹ nuôi.”
- Khi nâng ly: “Con kính chúc mẹ và cả nhà sức khoẻ, hạnh phúc ạ.”
Ngày Tết:
- Ngày mùng một: “Con chúc mẹ và cả nhà năm mới sức khoẻ, làm ăn phát đạt ạ.”
- Mừng tuổi: “Con xin mừng tuổi mẹ, chúc mẹ năm mới bình an.”
- Gọi điện từ xa: “Mẹ ơi, con đây ạ, con chúc Tết mẹ và cả nhà.”
Đám giỗ:
- Thắp hương: “Con xin phép mẹ cho con thắp hương trước ạ.”
- Giữa mâm cơm: “Mẹ dùng cơm ạ, hôm nay con nấu món mẹ thích.”
- Tiễn khách: “Con cảm ơn mẹ đã đến, mẹ về cẩn thận ạ.”
Chuyện hay bất đồng và cách thống nhất
Trong thực tế, cách gọi mẹ nuôi thường gây tranh luận nhỏ trong gia đình. Những chuyện hay gặp:
- Họ hàng của bố mẹ nuôi chưa quen gọi người con nuôi như người trong họ, nên gọi bằng tên thay vì vai vế.
- Người con nuôi muốn gọi “mẹ” như với bố mẹ ruột, nhưng người lớn ngại vì sợ mất lòng gia đình ruột của con.
- Giấy tờ ghi “con nuôi” nhưng trong nhà chẳng ai nói như vậy, nên khi cần ghi vào gia phả thì mỗi người một ý.
Một vài cách thống nhất mà nhiều gia đình thấy hiệu quả:
- Tôn trọng cả hai gia đình của người con: bố mẹ ruột và bố mẹ nuôi đều là một phần lịch sử của họ.
- Hỏi chính người con nuôi xem họ muốn giới thiệu quan hệ này ra sao với người ngoài.
- Trong gia phả, ghi rõ chữ “nuôi” kèm ngày nhận nuôi, vì đây là thông tin lịch sử, còn khi gọi thì dùng cách thân mật như người trong nhà.