Năm nào tháng Chạp đủ 30 ngày thì giỗ vào 30 tháng Chạp; năm nào tháng Chạp chỉ có 29 ngày thì nhiều nhà giỗ vào 29 tháng Chạp. Nhiều nhà vẫn gọi chung là “giỗ ngày 30 Tết”.
Ngày 30 Tết có thể không tồn tại
Đêm giao thừa là đêm cuối cùng của năm âm lịch. Nếu tháng Chạp đủ thì đó là ngày 30 tháng Chạp, nếu tháng Chạp thiếu thì đó là ngày 29. Vì vậy người mất vào “ngày 30 Tết” sẽ có những năm không có ngày 30 tháng Chạp để làm giỗ.
Trong 20 năm từ 2023 đến 2042, tháng Chạp đủ 30 ngày 9 năm và thiếu 11 năm, tính từ bộ máy âm lịch. Nghĩa là phần lớn năm giỗ của người mất ngày 30 tháng Chạp sẽ phải chuyển sang ngày 29.
Cách phổ biến
Nhiều nhà làm giỗ vào ngày cuối của tháng Chạp, tức ngày 29 khi tháng thiếu, và vẫn gọi là giỗ “ngày 30 Tết” hoặc “giỗ giao thừa”. Công cụ tính theo cách này và ghi chú từng năm. Một số nhà làm vào mùng 1 Tết hoặc gộp với cúng tất niên; nhà bạn quen cách nào thì giữ cách đó.
Ví dụ từng bước: mất đúng đêm giao thừa Quý Mão
Người mất ngày 21/1/2023 dương lịch (30/12 âm lịch năm Nhâm Dần), là đêm giao thừa năm Quý Mão. Giỗ đầu rơi vào 9/2/2024 (30/12 âm lịch), năm đó tháng Chạp đủ nên vẫn là ngày 30. Giỗ lần hai là 28/1/2025 (29/12 âm lịch): tháng Chạp năm đó thiếu nên giỗ chuyển sang ngày 29.
Ca thứ hai: người mất ngày 28/1/2025 dương lịch (29/12 âm lịch năm Giáp Thìn), là ngày cuối năm Giáp Thìn (tháng Chạp thiếu). Giỗ đầu là 16/2/2026 (29/12 âm lịch); vì ngày 29 luôn tồn tại nên người mất ngày 29 không bao giờ gặp chuyện thiếu ngày.
Giỗ sát Tết dễ chồng lên nhiều việc
Cuối tháng Chạp là lúc cả nhà bận dọn dẹp, sắm Tết và cúng Ông Công Ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp. Giỗ rơi vào ngày 29 hoặc 30 vì thế thường trùng lúc bận nhất trong năm, lại gần liền với cúng giao thừa và cúng tất niên.
Nhiều gia đình giữ đúng ngày giỗ, làm gọn một mâm cúng rồi chuyển phần họp mặt đông đủ sang bữa tất niên hoặc mùng 1 Tết cho tiện. Một số nhà làm giỗ sớm hơn vài ngày để tránh các ngày bận. Mỗi cách đều ổn nếu cả họ biết trước và đồng ý.
Mất ngày mùng 1 Tết và các ngày sát Tết
Người mất vào mùng 1 hoặc mùng 2 Tết có ngày giỗ ở đầu năm âm lịch; giỗ này rơi vào dịp cả họ còn đang đông đủ vì Tết. Người mất vào cuối tháng Chạp thì giỗ trùng khung bận rộn. Hai kiểu đều có thể gây khó xử trong việc sắp xếp, nên cách tốt nhất là nói chuyện và thống nhất ngay từ giỗ đầu.
Ngày dương lịch của giỗ cuối năm
Vì cuối năm âm lịch rơi vào cuối tháng 1 hoặc đầu tháng 2 dương lịch, giỗ ngày 29 hoặc 30 tháng Chạp thường nằm trong khoảng từ cuối tháng 1 đến giữa tháng 2. Bảng các năm bên dưới cho thấy ngày giao thừa dương lịch của từng năm và độ dài của tháng Chạp, để bạn tự đối chiếu với ngày giỗ của gia đình.
Ví dụ: mất đúng đêm giao thừa Quý Mão
Người mất ngày 21/1/2023 dương lịch (30/12 âm lịch năm Nhâm Dần). Các lần giỗ những năm tiếp theo (xem ghi chú khi tháng Chạp chỉ có 29 ngày):
| Giỗ đầu (tròn 1 năm) | 9/2/2024 (Thứ sáu), 30/12 âm lịch |
|---|---|
| Giỗ thứ hai (nhiều nhà làm giỗ hết, mãn tang) | 28/1/2025 (Thứ ba), 29/12 âm lịch — Tháng 12 năm đó chỉ có 29 ngày nên giỗ vào ngày 29. |
| Giỗ lần thứ 3 | 16/2/2026 (Thứ hai), 29/12 âm lịch — Tháng 12 năm đó chỉ có 29 ngày nên giỗ vào ngày 29. |
| Giỗ lần thứ 4 | 5/2/2027 (Thứ sáu), 29/12 âm lịch — Tháng 12 năm đó chỉ có 29 ngày nên giỗ vào ngày 29. |
| Giỗ lần thứ 5 | 25/1/2028 (Thứ ba), 29/12 âm lịch — Tháng 12 năm đó chỉ có 29 ngày nên giỗ vào ngày 29. |
| Giỗ lần thứ 6 | 12/2/2029 (Thứ hai), 29/12 âm lịch — Tháng 12 năm đó chỉ có 29 ngày nên giỗ vào ngày 29. |
Cuối năm âm lịch từ 2023 đến 2036
Bảng này cho biết tháng Chạp đủ hay thiếu và ngày giao thừa dương lịch của từng năm.
| Cuối năm Quý Mão (2023) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 9/2/2024 (Thứ sáu), mùng 1 Tết 10/2/2024; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
|---|---|
| Cuối năm Giáp Thìn (2024) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 28/1/2025 (Thứ ba), mùng 1 Tết 29/1/2025; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Ất Tỵ (2025) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 16/2/2026 (Thứ hai), mùng 1 Tết 17/2/2026; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Bính Ngọ (2026) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 5/2/2027 (Thứ sáu), mùng 1 Tết 6/2/2027; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Đinh Mùi (2027) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 25/1/2028 (Thứ ba), mùng 1 Tết 26/1/2028; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Mậu Thân (2028) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 12/2/2029 (Thứ hai), mùng 1 Tết 13/2/2029; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Kỷ Dậu (2029) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 1/2/2030 (Thứ sáu), mùng 1 Tết 2/2/2030; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Canh Tuất (2030) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 22/1/2031 (Thứ tư), mùng 1 Tết 23/1/2031; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Tân Hợi (2031) | tháng Chạp 29 ngày; giao thừa 10/2/2032 (Thứ ba), mùng 1 Tết 11/2/2032; ngày cuối năm là 29/12 âm lịch |
| Cuối năm Nhâm Tý (2032) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 30/1/2033 (Chủ nhật), mùng 1 Tết 31/1/2033; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
| Cuối năm Quý Sửu (2033) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 18/2/2034 (Thứ bảy), mùng 1 Tết 19/2/2034; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
| Cuối năm Giáp Dần (2034) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 7/2/2035 (Thứ tư), mùng 1 Tết 8/2/2035; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
| Cuối năm Ất Mão (2035) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 27/1/2036 (Chủ nhật), mùng 1 Tết 28/1/2036; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
| Cuối năm Bính Thìn (2036) | tháng Chạp 30 ngày; giao thừa 14/2/2037 (Thứ bảy), mùng 1 Tết 15/2/2037; ngày cuối năm là 30/12 âm lịch |
Ví dụ khác: mất ngày 29 tháng Chạp năm Giáp Thìn
Người mất ngày 28/1/2025 dương lịch (29/12 âm lịch năm Giáp Thìn). Hai lần giỗ đầu tiên:
| Giỗ đầu (tròn 1 năm) | 16/2/2026 (Thứ hai), 29/12 âm lịch |
|---|---|
| Giỗ thứ hai (nhiều nhà làm giỗ hết, mãn tang) | 5/2/2027 (Thứ sáu), 29/12 âm lịch |
Ngày trong ví dụ được tính bằng đúng bộ máy của công cụ bên dưới. Phong tục giỗ khác nhau giữa các vùng và gia đình; hãy theo thói quen của họ nhà bạn.