Nhiều gia đình làm giỗ vào tháng thường cùng số tháng (mất tháng 5 nhuận thì giỗ tháng 5). Công cụ của Người Nhà cũng tính theo cách này, chỉ dùng tháng nhuận ở năm nào có đúng tháng nhuận đó.
Tháng nhuận là gì và vì sao gây băn khoăn
Âm lịch có mười hai tháng, mỗi tháng 29 hoặc 30 ngày, ngắn hơn một năm dương lịch khoảng 11 ngày. Để không lệch dần so với bốn mùa, cứ khoảng hai đến ba năm người ta thêm một tháng nhuận, trùng tên với một tháng thường (ví dụ tháng 5 nhuận nằm sau tháng 5). Theo quy luật chung, cứ 19 năm có 7 năm nhuận.
Người mất trong tháng nhuận khiến gia đình băn khoăn vì các năm sau phần lớn không có tháng đó nữa. Câu hỏi là giỗ vào tháng nào, và nếu năm sau có lại tháng nhuận đó thì sao.
Cách phổ biến và cách công cụ tính
Cách thường gặp là làm giỗ vào tháng thường cùng số tháng, tức bỏ chữ “nhuận”: mất ngày 10 tháng 5 nhuận thì giỗ ngày 10 tháng 5. Một số nhà chờ đúng năm có lại tháng nhuận đó mới làm vào tháng nhuận; một số nhà làm cả hai lần. Nhà bạn quen cách nào thì cứ theo cách đó.
Công cụ dùng tháng thường cùng số tháng cho mọi năm; riêng năm nào thật sự có đúng tháng nhuận đó thì dùng tháng nhuận và ghi chú rõ để bạn tự quyết định. Quy ước này giống với phần nhắc giỗ trong ứng dụng Người Nhà, để hai nơi không ra hai ngày khác nhau.
Năm nào có tháng nhuận
Không phải năm nào cũng có tháng nhuận, và tháng nhuận cũng không rơi cố định vào một tháng. Bảng bên dưới liệt kê các năm có tháng nhuận từ 2024 đến 2045, tính từ bộ máy. Chẳng hạn tháng 5 nhuận của năm 2028 phải chờ đến năm 2039 mới xuất hiện lại, nghĩa là gần như cả đời gia đình chỉ gặp một lần.
Ví dụ từng bước: mất trong tháng 5 nhuận năm 2028
Người mất ngày 2/7/2028 dương lịch (10/5 nhuận âm lịch năm Mậu Thân). Bước 1: xác định đây là ngày 10 của tháng 5 nhuận. Bước 2: giỗ đầu rơi vào năm âm lịch sau, năm không có tháng 5 nhuận, nên giỗ vào ngày 10 tháng 5 thường, tức 21/6/2029 dương lịch (Thứ năm). Bước 3: các năm sau tiếp tục vào ngày 10 tháng 5 thường: 10/6/2030, 29/6/2031, 17/6/2032.
Ca thứ hai: người mất ngày 13/8/2025 dương lịch (20/6 nhuận âm lịch năm Ất Tỵ). Giỗ đầu rơi vào 2/8/2026 (20/6 âm lịch), vẫn là tháng 6 thường. Đối với bảng giỗ 10 năm của hai ca này, không năm nào trùng tháng nhuận cùng tên, nên cả hai đều dùng tháng thường.
Khi năm sau có lại đúng tháng nhuận đó
Trường hợp này hiếm và phải cách nhau nhiều năm. Theo công cụ, năm đó giỗ được tính vào tháng nhuận và có ghi chú để bạn biết; nhưng nhiều gia đình vẫn giữ giỗ ở tháng thường như mọi năm, vì thế bạn nên hỏi người lớn tuổi trong họ xem lệ của nhà mình. Điều quan trọng nhất là cả họ làm cùng một ngày.
Nếu có ý định ghi gia phả, hãy ghi rõ ngày mất kèm chữ “nhuận” (ví dụ “10 tháng 5 nhuận năm Mậu Thân”) và ghi thêm ngày giỗ gia đình thống nhất, để người đời sau không phải đoán.
Mất tháng nhuận và dòng thời gian cúng thất
Các mốc cúng thất, 49 ngày, 100 ngày đếm theo số ngày thực nên không bị ảnh hưởng bởi tháng nhuận. Với ca năm 2028, cúng 49 ngày là 19/8/2028 và cúng 100 ngày là 9/10/2028; chỉ riêng giỗ hằng năm mới cần đến quy ước về tháng nhuận.
Ví dụ: mất trong tháng 5 nhuận năm 2028
Người mất ngày 2/7/2028 dương lịch (10/5 nhuận âm lịch năm Mậu Thân). Các lần giỗ đầu tiên (năm đó không có tháng 5 nhuận nên giỗ tháng 5 thường):
| Giỗ đầu (tròn 1 năm) | 21/6/2029 (Thứ năm), 10/5 âm lịch — Năm đó không có tháng 5 nhuận nên giỗ vào tháng 5 thường. |
|---|---|
| Giỗ thứ hai (nhiều nhà làm giỗ hết, mãn tang) | 10/6/2030 (Thứ hai), 10/5 âm lịch — Năm đó không có tháng 5 nhuận nên giỗ vào tháng 5 thường. |
| Giỗ lần thứ 3 | 29/6/2031 (Chủ nhật), 10/5 âm lịch — Năm đó không có tháng 5 nhuận nên giỗ vào tháng 5 thường. |
| Giỗ lần thứ 4 | 17/6/2032 (Thứ năm), 10/5 âm lịch — Năm đó không có tháng 5 nhuận nên giỗ vào tháng 5 thường. |
| Giỗ lần thứ 5 | 6/6/2033 (Thứ hai), 10/5 âm lịch — Năm đó không có tháng 5 nhuận nên giỗ vào tháng 5 thường. |
Các năm có tháng nhuận từ 2024 đến 2045
Bảng này tính từ bộ máy âm lịch của Người Nhà; năm không có trong bảng là năm không nhuận.
| Năm Ất Tỵ (2025) | có tháng 6 nhuận, bắt đầu từ 25/7/2025 dương lịch |
|---|---|
| Năm Mậu Thân (2028) | có tháng 5 nhuận, bắt đầu từ 23/6/2028 dương lịch |
| Năm Tân Hợi (2031) | có tháng 3 nhuận, bắt đầu từ 21/4/2031 dương lịch |
| Năm Quý Sửu (2033) | có tháng 11 nhuận, bắt đầu từ 22/12/2033 dương lịch |
| Năm Bính Thìn (2036) | có tháng 6 nhuận, bắt đầu từ 23/7/2036 dương lịch |
| Năm Kỷ Mùi (2039) | có tháng 5 nhuận, bắt đầu từ 22/6/2039 dương lịch |
| Năm Nhâm Tuất (2042) | có tháng 2 nhuận, bắt đầu từ 22/3/2042 dương lịch |
| Năm Giáp Tý (2044) | có tháng 7 nhuận, bắt đầu từ 23/8/2044 dương lịch |
Ví dụ khác: mất trong tháng 6 nhuận năm 2025
Người mất ngày 13/8/2025 dương lịch (20/6 nhuận âm lịch năm Ất Tỵ). Hai lần giỗ đầu tiên:
| Giỗ đầu (tròn 1 năm) | 2/8/2026 (Chủ nhật), 20/6 âm lịch — Năm đó không có tháng 6 nhuận nên giỗ vào tháng 6 thường. |
|---|---|
| Giỗ thứ hai (nhiều nhà làm giỗ hết, mãn tang) | 23/7/2027 (Thứ sáu), 20/6 âm lịch — Năm đó không có tháng 6 nhuận nên giỗ vào tháng 6 thường. |
Ngày trong ví dụ được tính bằng đúng bộ máy của công cụ bên dưới. Phong tục giỗ khác nhau giữa các vùng và gia đình; hãy theo thói quen của họ nhà bạn.