Giỗ đầu là gì? Cúng vào ngày nào?

Giỗ đầu có ý nghĩa gì

Giỗ đầu đánh dấu một năm trọn vẹn kể từ khi người thân ra đi. Với nhiều gia đình, đây là lần giỗ quan trọng nhất sau tang lễ: tang gia đã đi qua một vòng bốn mùa không có người thân, và họ hàng cùng tụ họp để nhớ lại người đã mất. Theo cách gọi xưa, lần giỗ này còn gọi là tiểu tường.

Vì đặt ở mốc một năm nên giỗ đầu thường mang cảm xúc nặng hơn các lần giỗ sau, đồng thời cũng là lần gia đình thử xem mình sẽ giữ lệ giỗ lâu dài theo cách nào: ai đứng ra lo, làm giản dị hay đông đủ, nhắc ai về và vào ngày nào.

Cách tính ngày giỗ đầu

Giỗ đầu là ngày và tháng âm lịch người thân mất, của năm âm lịch tiếp theo. Ví dụ người mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu): giỗ đầu là 10/9/2022 dương lịch (Thứ bảy), tức vẫn là 15/8 âm lịch.

Vì âm lịch và dương lịch lệch nhau nên giỗ đầu không nhất thiết trùng đúng 365 ngày: với ví dụ này, giỗ đầu cách ngày mất 354 ngày. Nếu người thân mất vào ngày 30 mà tháng đó năm sau chỉ có 29 ngày, nhiều nhà giỗ vào ngày 29; nếu mất trong tháng nhuận thì thường giỗ vào tháng thường cùng số tháng.

Giỗ đầu trong dòng thời gian sau tang lễ

Các mốc hay gặp theo thứ tự là cúng thất (7 ngày một lần trong 49 ngày), cúng 100 ngày, rồi giỗ đầu. Với người mất ngày 21/9/2021, cúng 49 ngày rơi vào 8/11/2021, cúng 100 ngày vào 29/12/2021 và giỗ đầu vào 10/9/2022. Không phải nhà nào cũng làm đủ các mốc đầu; nhiều nhà chỉ làm giỗ đầu và giỗ hằng năm.

Ai đứng ra làm chủ giỗ

Theo truyền thống, việc giỗ do con cháu trong nhà đảm nhận, nhiều nơi là con trai trưởng hoặc người được gia đình giao việc thờ cúng; nếu người đó ở xa thì người em hoặc người ở gần quê thay mặt. Ngày nay nhiều gia đình thống nhất luân phiên giữa các anh chị em hoặc các nhánh trong họ để việc lo giỗ không dồn lên một người.

Điều quan trọng là thống nhất từ trước: ai đứng tên chủ giỗ, ai lo mâm cỗ, ai lo đón khách, ai ghi lại chi phí. Một cuộc gọi hoặc nhóm chat chốt công việc trước khoảng một tháng thường tránh được nhiều chuyện khó xử sát ngày.

Danh sách chuẩn bị cho giỗ đầu

Danh sách dưới đây chỉ là gợi ý chung; mỗi gia đình, vùng và tôn giáo chuẩn bị khác nhau. Hãy hỏi người lớn tuổi trong họ để làm đúng thói quen của nhà mình.

• Chốt ngày giỗ (âm lịch) và ngày dương lịch tương ứng, thông báo cho họ hàng ít nhất một đến hai tuần trước.
• Phân công: chủ giỗ, người nấu mâm cỗ, người đón khách, người ghi lại những khoản góp giỗ nếu nhà có lệ này.
• Mâm cỗ cúng và bữa cơm khách: mặn hay chay, số món, số mâm tùy số người dự và thói quen của nhà.
• Hương, hoa, nến, trái cây, nước và các lễ vật gia đình quen dùng; dọn dẹp, lau chùi bàn thờ trước ngày giỗ.
• Ảnh thờ và những kỷ vật gia đình muốn bày; có nhà chuẩn bị thêm vài dòng kể về cuộc đời người đã mất để con cháu nhỏ tuổi nghe.
• Nếu có thầy hoặc người hướng dẫn nghi lễ theo tôn giáo của gia đình, liên hệ trước và hỏi giờ giấc phù hợp.
• Với người ở xa: sắp xếp gọi video hoặc phát trực tiếp để cùng thắp hương.

Khi giỗ đầu rơi vào ngày làm việc

Nhiều năm giỗ không rơi vào cuối tuần. Với ví dụ trên, giỗ đầu là Thứ bảy, giỗ lần hai là Thứ sáu. Cách các gia đình hay làm là cúng đúng ngày vào sáng sớm hoặc tối (người ở nhà thắp hương), rồi tổ chức bữa cơm họp mặt vào cuối tuần gần nhất để họ hàng đi làm vẫn dự được. Cách làm nào cũng được, miễn cả nhà biết trước ngày nào là ngày cúng và ngày nào là ngày gặp.

Đóng góp và chi phí

Nhiều gia đình có lệ con cháu cùng góp giỗ để chủ giỗ không phải gánh một mình: mức góp tùy gia cảnh, có nhà ghi sổ riêng và báo lại khoản đã chi. Nếu họ nhà bạn chưa có lệ này, giỗ đầu là lúc thuận tiện để thống nhất một cách rõ ràng, minh bạch, tránh chuyện hiểu lầm về sau.

Ví dụ: giỗ đầu rơi vào ngày nào

Người mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu). Giỗ đầu và các lần giỗ sau:

Ví dụ khác: một ca mất tháng 4 âm lịch

Người mất ngày 2/5/2022 dương lịch (2/4 âm lịch năm Nhâm Dần). Giỗ đầu và giỗ thứ hai: