Cách gọi anh trai của mẹ chồng tuỳ vùng: Miền Bắc gọi là “bác” (bên chồng); miền Trung và miền Nam gọi là “cậu” (bên chồng).
Tình huống
Cậu của chồng bạn ở Sài Gòn, ra Hà Nội ăn Tết. Bạn là con dâu miền Bắc, chồng gọi ông một cách, còn người nhà bạn chỉ quen gọi theo một cách khác. Nhìn từ phía chồng thì mọi chuyện rõ ràng, nhưng nhìn từ phía bạn thì bạn đang phân vân.
Đi từng bước tới người cần gọi
Muốn gọi đúng một người ở nhiều bước, đừng nhảy cóc: hãy đi từng người một và hỏi “người này là gì của mình?”. Bảng dưới đây liệt kê từng người bạn đi qua trên đường tới anh trai của mẹ chồng, kèm cách bạn gọi họ.
| Người trong chuỗi | Bạn gọi là |
|---|---|
| 1. Mẹ của chồng bạn | mẹ (miền Bắc và miền Trung); má (miền Nam) |
| 2. Anh trai của mẹ của chồng bạn | bác (miền Bắc); cậu (miền Trung và miền Nam) |
Người cuối cùng trong bảng chính là anh trai của mẹ chồng. Các dòng phía trên không chỉ để tra cứu: chúng cho thấy cách gọi của anh trai của mẹ chồng thường nối vào cách gọi của người đứng ngay trước họ, nên nhớ được người ở giữa là nhớ được người cuối.
Quy tắc đứng sau cách gọi này
Anh trai của mẹ chồng thuộc họ hàng bên chồng của bạn. Bạn gọi họ theo cách chồng bạn gọi, vì khi kết hôn, họ hàng của người bạn đời cũng thành họ hàng của bạn. Với anh trai của mẹ chồng, tiếng gọi là bác hoặc cậu, kèm chữ “bên chồng” khi cần nói rõ họ thuộc nhà nào.
Cách suy ra: bắt đầu từ chồng bạn, đi lên bố hoặc mẹ của người ấy, rồi tới anh trai. Mỗi bước bạn đều hỏi “chồng mình gọi người này là gì?” và gọi giống như vậy, vì bạn nối vào gia đình theo hướng đó.
Có một điểm thường bị bỏ qua: cách chồng bạn gọi và cách bạn gọi giống nhau về vai vế nhưng có thể khác về tên gọi nếu hai bạn ở hai vùng miền khác nhau. Khi đó hãy hỏi chồng cách nhà họ quen gọi, rồi theo đó để vừa lòng người lớn.
Vì sao các miền gọi khác nhau?
Miền Bắc xếp theo thứ tự so với mẹ: người lớn hơn mẹ là “bác”, người nhỏ hơn là “cậu”. Miền Trung và miền Nam gọi mọi anh em trai của mẹ là “cậu”, bất kể ai lớn hơn. Vì vậy anh trai của mẹ chồng là “bác” ở miền Bắc và “cậu” ở miền Trung, miền Nam.
- Miền Bắc: gọi là “bác”, tên quan hệ là bên chồng.
- Miền Trung và miền Nam: gọi là “cậu”, tên quan hệ là bên chồng.
Đây là cách gọi phổ biến của từng vùng chứ không phải luật. Người sống xa quê thường giữ cách gọi của quê mình, và nhiều gia đình trộn hai cách. Nếu nhà bạn gọi anh trai của mẹ chồng khác bảng trên thì cứ theo nhà bạn.
Họ gọi lại bạn, bạn xưng thế nào?
Cách họ gọi bạn cũng chính là cách bạn tự xưng khi nói chuyện với họ. Với anh trai của mẹ chồng, bạn nên xưng “cháu” (miền Bắc; miền khác có thể đổi).
- Cả ba miền: khi nói với bác hoặc cậu, bạn tự xưng là “cháu”.
Khi chuỗi đi từ chồng của bạn, người ấy gọi anh trai của mẹ chồng là “bác”, còn bạn gọi là “bác”. Hai bên không phải lúc nào cũng giống nhau; thường người vào làm dâu, làm rể gọi theo cách gọi của vợ hoặc chồng mình.
Nếu người đó nhỏ tuổi hơn hoặc lớn tuổi hơn bạn
Họ hàng bên chồng của bạn có thể bằng tuổi hoặc nhỏ hơn bạn, và vẫn nằm ở bậc trên. Với anh trai của mẹ chồng, bạn gọi là bác hoặc cậu theo chồng, không theo tuổi của bạn hay của họ.
Khi bạn lớn tuổi hơn anh trai của mẹ chồng nhiều, hãy gọi “bác” kèm tên cho lễ phép, và xưng bằng tên hoặc bằng “cháu”. Gọi đúng vai vế khiến họ hàng bên chồng thấy bạn biết nề nếp và dễ chấp nhận bạn hơn.
Nếu anh trai của mẹ chồng cảm thấy lạ khi được người lớn tuổi hơn gọi như vậy, họ thường sẽ nói “cứ gọi tên được rồi”. Khi ấy hãy làm theo, vì đó là lời mời thân mật từ chính người được gọi.
Câu nói mẫu cho ngày cưới, ngày Tết, đám giỗ
Biết tiếng gọi chưa đủ: bạn còn cần câu nói hoàn chỉnh ở những dịp quan trọng. Dưới đây là câu mẫu với anh trai của mẹ chồng, đã ghép đúng cách gọi “bác” và cách xưng của bạn.
Ngày cưới:
- Giữa đám cưới, mời lên ngồi: “Cháu xin mời bác ngồi ở bàn chính ạ.”
- Giới thiệu với bạn bè: “Đây là bác mình, anh trai của mẹ chồng.”
- Khi nâng ly: “Cháu kính chúc bác và cả nhà sức khoẻ, hạnh phúc ạ.”
Ngày Tết:
- Ngày mùng một: “Cháu chúc bác và cả nhà năm mới sức khoẻ, làm ăn phát đạt ạ.”
- Mừng tuổi: “Cháu xin mừng tuổi bác, chúc bác năm mới bình an.”
- Gọi điện từ xa: “Bác ơi, cháu đây ạ, cháu chúc Tết bác và cả nhà.”
Đám giỗ:
- Thắp hương: “Cháu xin phép bác cho cháu thắp hương trước ạ.”
- Giữa mâm cơm: “Bác dùng cơm ạ, hôm nay cháu nấu món bác thích.”
- Tiễn khách: “Cháu cảm ơn bác đã đến, bác về cẩn thận ạ.”
Các câu mẫu dùng cách gọi của miền bắc; ở miền trung và miền nam, bạn thay “bác” bằng “cậu”.
Chuyện hay bất đồng và cách thống nhất
Trong thực tế, cách gọi anh trai của mẹ chồng thường gây tranh luận nhỏ trong gia đình. Những chuyện hay gặp:
- Anh trai của mẹ chồng được chồng bạn gọi một kiểu, còn họ hàng ở quê bạn gọi kiểu khác, nên không biết theo ai.
- Người ở bậc trên hay đòi được gọi đúng thứ, trong khi người nhà bạn lại quen gọi thân mật hơn.
- Sau khi chồng hoặc người nhà mất, không ai nhớ lại cách gọi đúng nữa, dẫn đến mỗi người gọi một kiểu.
Một vài cách thống nhất mà nhiều gia đình thấy hiệu quả:
- Cả nhà thống nhất một cách gọi duy nhất cho anh trai của mẹ chồng và nhắn vào nhóm chat gia đình, để ai mới về dâu, về rể cũng đọc được.
- Hỏi người lớn tuổi nhất trong nhánh đó, vì họ thường biết cách gọi đã dùng qua nhiều đời.
- Ghi lại cách gọi vào gia phả hay sổ họ, để con cháu sau không phải tranh cãi lại.