Cách gọi anh trai của mẹ kế tuỳ vùng: Miền Bắc gọi là “bác” (anh/em trai của mẹ kế); miền Trung và miền Nam gọi là “cậu” (anh/em trai của mẹ kế). Một số gia đình gọi khác, nên hỏi người lớn trong nhà cho chắc.
Tình huống
Cậu ruột của mẹ kế bạn làm ăn xa, mỗi dịp Tết ghé nhà em gái. Bố bạn gọi ông theo kiểu quen miệng, còn bạn không biết nên gọi theo bố hay theo mẹ kế.
Đi từng bước tới người cần gọi
Muốn gọi đúng một người ở nhiều bước, đừng nhảy cóc: hãy đi từng người một và hỏi “người này là gì của mình?”. Bảng dưới đây liệt kê từng người bạn đi qua trên đường tới anh trai của mẹ kế, kèm cách bạn gọi họ.
| Người trong chuỗi | Bạn gọi là |
|---|---|
| 1. Mẹ kế | mẹ (miền Bắc và miền Trung); má (miền Nam) |
| 2. Anh trai của mẹ kế | bác (miền Bắc); cậu (miền Trung và miền Nam) |
Người cuối cùng trong bảng chính là anh trai của mẹ kế. Các dòng phía trên không chỉ để tra cứu: chúng cho thấy cách gọi của anh trai của mẹ kế thường nối vào cách gọi của người đứng ngay trước họ, nên nhớ được người ở giữa là nhớ được người cuối.
Quy tắc đứng sau cách gọi này
Anh trai của mẹ kế là một phần của gia đình kế: họ không có quan hệ huyết thống với bạn mà đến từ hôn nhân của bố hoặc mẹ (hoặc của bạn). Bộ máy xưng hô gọi tên quan hệ này là bác (anh/em trai của mẹ kế).
Cách gọi hằng ngày thì khác. Nhiều gia đình để người con tự quyết định gọi người kế là “bác”, gọi bằng tên kèm “cô, chú, bác”, hoặc gọi theo cách thân mật riêng. Điều quan trọng là cách gọi đó được cả hai bên đồng ý, không bị ép buộc.
Vì vậy bộ máy đánh dấu đây là trường hợp mỗi nhà một kiểu: cách gọi dưới đây là cách phổ biến, không phải quy tắc duy nhất. Đừng ép con gọi người kế bằng từ giống như gọi bố mẹ ruột nếu con chưa sẵn sàng.
Vì sao các miền gọi khác nhau?
Miền Bắc xếp theo thứ tự so với mẹ: người lớn hơn mẹ là “bác”, người nhỏ hơn là “cậu”. Miền Trung và miền Nam gọi mọi anh em trai của mẹ là “cậu”, bất kể ai lớn hơn. Vì vậy anh trai của mẹ kế là “bác” ở miền Bắc và “cậu” ở miền Trung, miền Nam.
- Miền Bắc: gọi là “bác”, tên quan hệ là anh/em trai của mẹ kế.
- Miền Trung và miền Nam: gọi là “cậu”, tên quan hệ là anh/em trai của mẹ kế.
Đây là cách gọi phổ biến của từng vùng chứ không phải luật. Người sống xa quê thường giữ cách gọi của quê mình, và nhiều gia đình trộn hai cách. Nếu nhà bạn gọi anh trai của mẹ kế khác bảng trên thì cứ theo nhà bạn.
Họ gọi lại bạn, bạn xưng thế nào?
Cách họ gọi bạn cũng chính là cách bạn tự xưng khi nói chuyện với họ. Với anh trai của mẹ kế, bạn nên xưng “cháu” (miền Bắc; miền khác có thể đổi).
- Cả ba miền: khi nói với bác hoặc cậu, bạn tự xưng là “cháu”.
Nếu người đó nhỏ tuổi hơn hoặc lớn tuổi hơn bạn
Trong gia đình kế, tuổi tác càng dễ lệch. Người kế có thể chỉ lớn hơn bạn vài tuổi, hoặc thậm chí nhỏ hơn. Điều này không làm mất quan hệ: anh trai của mẹ kế vẫn là bác (anh/em trai của mẹ kế), nhưng cách gọi hằng ngày cần được hai bên cảm thấy thoải mái.
Nếu anh trai của mẹ kế trạc tuổi bạn, hãy tránh bắt gọi bằng “bác” như một nghi thức. Gọi bằng tên kèm “anh/chị/cô/chú” thường là cách giữ lễ mà không khiến ai ngượng, và nhiều gia đình sau một thời gian mới chuyển sang cách gọi thân hơn.
Khi có người lớn trong họ chứng kiến (đám cưới, giỗ), hãy gọi bằng cách mà bố hoặc mẹ của bạn quen dùng, vì họ muốn thấy sự hoà hợp giữa các bên. Riêng tư thì hai người tự thoả thuận.
Câu nói mẫu cho ngày cưới, ngày Tết, đám giỗ
Biết tiếng gọi chưa đủ: bạn còn cần câu nói hoàn chỉnh ở những dịp quan trọng. Dưới đây là câu mẫu với anh trai của mẹ kế, đã ghép đúng cách gọi “bác” và cách xưng của bạn.
Ngày cưới:
- Giữa đám cưới, mời lên ngồi: “Cháu xin mời bác ngồi ở bàn chính ạ.”
- Giới thiệu với bạn bè: “Đây là bác mình, anh trai của mẹ kế.”
- Khi nâng ly: “Cháu kính chúc bác và cả nhà sức khoẻ, hạnh phúc ạ.”
Ngày Tết:
- Ngày mùng một: “Cháu chúc bác và cả nhà năm mới sức khoẻ, làm ăn phát đạt ạ.”
- Mừng tuổi: “Cháu xin mừng tuổi bác, chúc bác năm mới bình an.”
- Gọi điện từ xa: “Bác ơi, cháu đây ạ, cháu chúc Tết bác và cả nhà.”
Đám giỗ:
- Thắp hương: “Cháu xin phép bác cho cháu thắp hương trước ạ.”
- Giữa mâm cơm: “Bác dùng cơm ạ, hôm nay cháu nấu món bác thích.”
- Tiễn khách: “Cháu cảm ơn bác đã đến, bác về cẩn thận ạ.”
Các câu mẫu dùng cách gọi của miền bắc; ở miền trung và miền nam, bạn thay “bác” bằng “cậu”.
Chuyện hay bất đồng và cách thống nhất
Trong thực tế, cách gọi anh trai của mẹ kế thường gây tranh luận nhỏ trong gia đình. Những chuyện hay gặp:
- Người con không muốn gọi anh trai của mẹ kế giống như gọi bố mẹ ruột, nhưng người lớn lại mong được gọi như vậy.
- Họ hàng bên người ruột và bên người kế có cách gọi khác nhau, khiến con bị kẹt giữa hai bên.
- Khi có giấy tờ hay lễ nghi (đám cưới, giỗ), không rõ nên ghi quan hệ là “con” hay “con riêng”.
Một vài cách thống nhất mà nhiều gia đình thấy hiệu quả:
- Hãy để người con quyết định cách gọi mình thoải mái, và để người kế được nói điều họ mong muốn, rồi cả hai tìm điểm giữa.
- Nếu có người ruột còn sống, hãy tôn trọng cảm xúc của họ: không bắt con thôi gọi bằng “bố/mẹ” với người đó.
- Ghi trong gia phả rõ quan hệ (bác (anh/em trai của mẹ kế)) để tránh nhầm, còn hằng ngày thì cứ dùng cách gọi cả nhà đồng ý.