Bạn gọi mẹ của bố dượng là “bà nội”; về quan hệ, họ là “mẹ của bố dượng” của bạn. Một số gia đình gọi khác, nên hỏi người lớn trong nhà cho chắc.
Tình huống
Bà cụ là mẹ của bố dượng bạn đã gần tám mươi, sống ở quê. Bố dượng đưa cả nhà về thăm, bà nhìn bạn rất lâu rồi hỏi: “Cháu gọi bà là gì?”. Bạn cần một câu trả lời đúng và dễ nghe.
Đi từng bước tới người cần gọi
Muốn gọi đúng một người ở nhiều bước, đừng nhảy cóc: hãy đi từng người một và hỏi “người này là gì của mình?”. Bảng dưới đây liệt kê từng người bạn đi qua trên đường tới mẹ của bố dượng, kèm cách bạn gọi họ.
| Người trong chuỗi | Bạn gọi là |
|---|---|
| 1. Bố dượng | bố (miền Bắc và miền Trung); ba (miền Nam) |
| 2. Mẹ của bố dượng | bà nội |
Người cuối cùng trong bảng chính là mẹ của bố dượng. Các dòng phía trên không chỉ để tra cứu: chúng cho thấy cách gọi của mẹ của bố dượng thường nối vào cách gọi của người đứng ngay trước họ, nên nhớ được người ở giữa là nhớ được người cuối.
Quy tắc đứng sau cách gọi này
Mẹ của bố dượng là một phần của gia đình kế: họ không có quan hệ huyết thống với bạn mà đến từ hôn nhân của bố hoặc mẹ (hoặc của bạn). Bộ máy xưng hô gọi tên quan hệ này là bà nội (mẹ của bố dượng).
Cách gọi hằng ngày thì khác. Nhiều gia đình để người con tự quyết định gọi người kế là “bà nội”, gọi bằng tên kèm “cô, chú, bác”, hoặc gọi theo cách thân mật riêng. Điều quan trọng là cách gọi đó được cả hai bên đồng ý, không bị ép buộc.
Vì vậy bộ máy đánh dấu đây là trường hợp mỗi nhà một kiểu: cách gọi dưới đây là cách phổ biến, không phải quy tắc duy nhất. Đừng ép con gọi người kế bằng từ giống như gọi bố mẹ ruột nếu con chưa sẵn sàng.
Ba miền có gọi giống nhau không?
Với mẹ của bố dượng, cả ba miền gọi giống nhau là “bà nội”. Điều này giúp bạn khỏi phải chọn vùng, nhưng đừng suy ra rằng mọi người họ hàng đều như vậy: nhiều quan hệ khác (như chị gái hoặc anh trai của bố mẹ) vẫn đổi theo miền.
Họ gọi lại bạn, bạn xưng thế nào?
Cách họ gọi bạn cũng chính là cách bạn tự xưng khi nói chuyện với họ. Với mẹ của bố dượng, bạn nên xưng “cháu”.
- Cả ba miền: khi nói với bà nội, bạn tự xưng là “cháu”.
Nếu người đó nhỏ tuổi hơn hoặc lớn tuổi hơn bạn
Trong gia đình kế, tuổi tác càng dễ lệch. Người kế có thể chỉ lớn hơn bạn vài tuổi, hoặc thậm chí nhỏ hơn. Điều này không làm mất quan hệ: mẹ của bố dượng vẫn là bà nội (mẹ của bố dượng), nhưng cách gọi hằng ngày cần được hai bên cảm thấy thoải mái.
Nếu mẹ của bố dượng trạc tuổi bạn, hãy tránh bắt gọi bằng “bà nội” như một nghi thức. Gọi bằng tên kèm “anh/chị/cô/chú” thường là cách giữ lễ mà không khiến ai ngượng, và nhiều gia đình sau một thời gian mới chuyển sang cách gọi thân hơn.
Khi có người lớn trong họ chứng kiến (đám cưới, giỗ), hãy gọi bằng cách mà bố hoặc mẹ của bạn quen dùng, vì họ muốn thấy sự hoà hợp giữa các bên. Riêng tư thì hai người tự thoả thuận.
Câu nói mẫu cho ngày cưới, ngày Tết, đám giỗ
Biết tiếng gọi chưa đủ: bạn còn cần câu nói hoàn chỉnh ở những dịp quan trọng. Dưới đây là câu mẫu với mẹ của bố dượng, đã ghép đúng cách gọi “bà nội” và cách xưng của bạn.
Ngày cưới:
- Giữa đám cưới, mời lên ngồi: “Cháu xin mời bà nội ngồi ở bàn chính ạ.”
- Giới thiệu với bạn bè: “Đây là bà nội mình, mẹ của bố dượng.”
- Khi nâng ly: “Cháu kính chúc bà nội và cả nhà sức khoẻ, hạnh phúc ạ.”
Ngày Tết:
- Ngày mùng một: “Cháu chúc bà nội và cả nhà năm mới sức khoẻ, làm ăn phát đạt ạ.”
- Mừng tuổi: “Cháu xin mừng tuổi bà nội, chúc bà nội năm mới bình an.”
- Gọi điện từ xa: “Bà nội ơi, cháu đây ạ, cháu chúc Tết bà nội và cả nhà.”
Đám giỗ:
- Thắp hương: “Cháu xin phép bà nội cho cháu thắp hương trước ạ.”
- Giữa mâm cơm: “Bà nội dùng cơm ạ, hôm nay cháu nấu món bà nội thích.”
- Tiễn khách: “Cháu cảm ơn bà nội đã đến, bà nội về cẩn thận ạ.”
Chuyện hay bất đồng và cách thống nhất
Trong thực tế, cách gọi mẹ của bố dượng thường gây tranh luận nhỏ trong gia đình. Những chuyện hay gặp:
- Người con không muốn gọi mẹ của bố dượng giống như gọi bố mẹ ruột, nhưng người lớn lại mong được gọi như vậy.
- Họ hàng bên người ruột và bên người kế có cách gọi khác nhau, khiến con bị kẹt giữa hai bên.
- Khi có giấy tờ hay lễ nghi (đám cưới, giỗ), không rõ nên ghi quan hệ là “con” hay “con riêng”.
Một vài cách thống nhất mà nhiều gia đình thấy hiệu quả:
- Hãy để người con quyết định cách gọi mình thoải mái, và để người kế được nói điều họ mong muốn, rồi cả hai tìm điểm giữa.
- Nếu có người ruột còn sống, hãy tôn trọng cảm xúc của họ: không bắt con thôi gọi bằng “bố/mẹ” với người đó.
- Ghi trong gia phả rõ quan hệ (bà nội (mẹ của bố dượng)) để tránh nhầm, còn hằng ngày thì cứ dùng cách gọi cả nhà đồng ý.