Bạn gọi con trai của em gái bố là “em”; về quan hệ, họ là “em họ” của bạn.
Tình huống
Cô út nhà bạn lấy chồng sớm nên con cô chỉ nhỏ hơn bạn một tuổi. Hai người chơi với nhau từ nhỏ, hay gọi nhau bằng tên, nhưng trước mặt các cụ thì phải gọi theo vai vế.
Đi từng bước tới người cần gọi
Muốn gọi đúng một người ở nhiều bước, đừng nhảy cóc: hãy đi từng người một và hỏi “người này là gì của mình?”. Bảng dưới đây liệt kê từng người bạn đi qua trên đường tới con trai của em gái bố, kèm cách bạn gọi họ.
| Người trong chuỗi | Bạn gọi là |
|---|---|
| 1. Bố | bố (miền Bắc và miền Trung); ba (miền Nam) |
| 2. Em gái của bố | cô |
| 3. Con trai của em gái của bố | em |
Người cuối cùng trong bảng chính là con trai của em gái bố. Các dòng phía trên không chỉ để tra cứu: chúng cho thấy cách gọi của con trai của em gái bố thường nối vào cách gọi của người đứng ngay trước họ, nên nhớ được người ở giữa là nhớ được người cuối.
Quy tắc đứng sau cách gọi này
Con trai của em gái bố là họ hàng ruột thịt của bạn nhưng ở đời xa hơn bố mẹ một chút, nên cách gọi dễ nhầm. Chuỗi quan hệ là bạn → bố → em gái → con trai, và bộ máy xưng hô cho kết quả là em (tên quan hệ: em họ).
Quy tắc chung của họ hàng ruột đời xa là tính theo nhánh chứ không theo tuổi. Mỗi lần đi qua một người anh hay một người chị của bố mẹ bạn thì mọi con cháu của họ nằm ở bậc trên so với con cháu của em họ, và ngược lại.
Vì tuổi và vai vế có thể đi ngược nhau nên cách chắc chắn nhất là so thứ tự của hai người ở chỗ hai nhánh gặp nhau (thường là bố mẹ hai bên), không so tuổi hai người.
Ba miền có gọi giống nhau không?
Với con trai của em gái bố, cả ba miền gọi giống nhau là “em”. Điều này giúp bạn khỏi phải chọn vùng, nhưng đừng suy ra rằng mọi người họ hàng đều như vậy: nhiều quan hệ khác (như chị gái hoặc anh trai của bố mẹ) vẫn đổi theo miền.
Họ gọi lại bạn, bạn xưng thế nào?
Cách họ gọi bạn cũng chính là cách bạn tự xưng khi nói chuyện với họ. Với con trai của em gái bố, bạn nên xưng “anh” (nếu bạn là nam) hoặc “chị” (nếu bạn là nữ).
- Cả ba miền: khi nói với em, bạn tự xưng là “anh” (nếu bạn là nam) hoặc “chị” (nếu bạn là nữ).
Nếu người đó nhỏ tuổi hơn hoặc lớn tuổi hơn bạn
Con trai của em gái bố có thể sinh trước hoặc sau bạn nhiều năm. Vai vế đi theo nhánh nên bạn vẫn gọi là em, và đây là chỗ tuổi và vai hay đi ngược nhau nhất trong họ hàng ruột đời xa.
Khi bạn lớn tuổi hơn nhưng phải gọi người kia là “anh” hay “chị”, nhiều người trẻ thấy ngại. Cách phổ biến là gọi đúng vai vế ở nơi đông người (đám giỗ, đám cưới), còn khi hai người ở riêng thì gọi tên hoặc thoả thuận cách gọi thoải mái.
Với con trai của em gái bố, nếu hai bên chênh nhau nhiều tuổi (ví dụ hai chục tuổi), người trẻ hơn thường được khuyến khích gọi đúng vai vế để thể hiện sự tôn trọng, còn người lớn tuổi hơn thường chủ động nói “cứ gọi bằng tên” nếu muốn thân mật.
Câu nói mẫu cho ngày cưới, ngày Tết, đám giỗ
Biết tiếng gọi chưa đủ: bạn còn cần câu nói hoàn chỉnh ở những dịp quan trọng. Dưới đây là câu mẫu với con trai của em gái bố, đã ghép đúng cách gọi “em” và cách xưng của bạn.
Ngày cưới:
- Trước hai họ: “Em ơi, anh muốn nhờ em dẫn khách mời ngồi vào bàn giúp anh nhé.”
- Giới thiệu: “Đây là em, con trai của em gái bố của anh.”
- Khi nâng ly: “Anh chúc em và cả nhà bên đó luôn hạnh phúc.”
Ngày Tết:
- Ngày mùng một: “Anh chúc em năm mới học tập, công tác thuận lợi.”
- Lì xì: “Em nhận lì xì của anh nhé, chúc em chóng lớn, ngoan.”
- Gọi điện về quê: “Em ơi, năm nay em có về quê ăn Tết không?”
Đám giỗ:
- Khi tới giỗ: “Em đến giúp anh một tay nhé, mâm cỗ hôm nay đông lắm.”
- Phân công: “Em lo phần hương hoa được không, anh lo phần cơm.”
- Cuối buổi: “Anh cảm ơn em đã giúp anh.”
Nếu bạn là nữ, hãy đổi “anh” thành “chị” trong các câu trên.
Chuyện hay bất đồng và cách thống nhất
Trong thực tế, cách gọi con trai của em gái bố thường gây tranh luận nhỏ trong gia đình. Những chuyện hay gặp:
- Hai nhánh trong họ sinh cách nhau nhiều tuổi nên người ở bậc dưới lại lớn tuổi hơn người ở bậc trên, dẫn đến tranh luận “ai gọi ai”.
- Có người gọi con trai của em gái bố theo tuổi (cho tiện), có người gọi theo vai vế (cho đúng), và cả hai đều nghĩ mình đúng.
- Người từ vùng khác về họp họ đôi khi dùng tên gọi quen ở quê họ thay cho “em”, khiến cả nhà nghe lạ tai.
Một vài cách thống nhất mà nhiều gia đình thấy hiệu quả:
- Cả nhà thống nhất một cách gọi duy nhất cho con trai của em gái bố và nhắn vào nhóm chat gia đình, để ai mới về dâu, về rể cũng đọc được.
- Hỏi người lớn tuổi nhất trong nhánh đó, vì họ thường biết cách gọi đã dùng qua nhiều đời.
- Ghi lại cách gọi vào gia phả hay sổ họ, để con cháu sau không phải tranh cãi lại.