Bạn gọi con trai của em trai ông nội là “chú”; về quan hệ, họ là “chú họ” của bạn.
Tình huống
Chú họ của bố bạn đã ngoài sáu mươi, ở chung ngõ với nhà bạn từ nhỏ. Bố bạn gọi ông theo thói quen riêng của hai người, nên bạn không biết nên gọi theo vai vế hay theo tuổi.
Đi từng bước tới người cần gọi
Muốn gọi đúng một người ở nhiều bước, đừng nhảy cóc: hãy đi từng người một và hỏi “người này là gì của mình?”. Bảng dưới đây liệt kê từng người bạn đi qua trên đường tới con trai của em trai ông nội, kèm cách bạn gọi họ.
| Người trong chuỗi | Bạn gọi là |
|---|---|
| 1. Bố | bố (miền Bắc và miền Trung); ba (miền Nam) |
| 2. Bố của bố | ông nội |
| 3. Em trai của bố của bố | ông |
| 4. Con trai của em trai của bố của bố | chú |
Người cuối cùng trong bảng chính là con trai của em trai ông nội. Các dòng phía trên không chỉ để tra cứu: chúng cho thấy cách gọi của con trai của em trai ông nội thường nối vào cách gọi của người đứng ngay trước họ, nên nhớ được người ở giữa là nhớ được người cuối.
Quy tắc đứng sau cách gọi này
Con trai của em trai ông nội là anh chị em ruột của ông bà hoặc cụ của bạn, nên ở đời ông bà (hoặc cao hơn). Cách gọi truyền thống là chú, theo bậc ông bà dù họ không phải ông bà ruột của bạn.
Bên nội của bạn có thể có rất nhiều người ở bậc này. Để không nhầm, hãy nhớ nguyên tắc: người ngang hàng với ông bà ruột của bạn thì gọi theo bậc ông bà, thêm “nội” hoặc “ngoại” khi cần phân biệt, và có thể thêm tên riêng để rõ họ là ai.
Với con trai của em trai ông nội, nhiều nhà thêm thứ vào cách gọi (ông Hai, bà Ba) hoặc gọi “ông bác”, “bà dì” để nhấn mạnh họ là anh chị em của ông bà. Đây là cách gọi dân gian, không có trong hệ thống chính thức nên hãy theo nhà mình.
Ba miền có gọi giống nhau không?
Với con trai của em trai ông nội, cả ba miền gọi giống nhau là “chú”. Điều này giúp bạn khỏi phải chọn vùng, nhưng đừng suy ra rằng mọi người họ hàng đều như vậy: nhiều quan hệ khác (như chị gái hoặc anh trai của bố mẹ) vẫn đổi theo miền.
Họ gọi lại bạn, bạn xưng thế nào?
Cách họ gọi bạn cũng chính là cách bạn tự xưng khi nói chuyện với họ. Với con trai của em trai ông nội, bạn nên xưng “cháu”.
- Cả ba miền: khi nói với chú, bạn tự xưng là “cháu”.
Nếu người đó nhỏ tuổi hơn hoặc lớn tuổi hơn bạn
Ở bậc ông bà, hầu như không có chuyện bạn nhỏ hơn người đó về tuổi, vì họ thuộc đời ông bà. Nhưng cũng có khi người em út của ông bà chỉ lớn hơn bố mẹ bạn một chút, nên bạn có thể gặp một “ông” hoặc “bà” trẻ hơn tưởng tượng.
Trong trường hợp đó, bạn vẫn gọi chú để giữ đúng bậc trên cho cả nhà thấy. Nếu người đó thấy mình còn trẻ mà bị gọi như vậy, họ thường tự nói “gọi bằng cô/chú cho dễ”; hãy làm theo lời họ.
Với con trai của em trai ông nội đã mất, bạn vẫn dùng tên bậc khi nhắc, ví dụ khi kể chuyện dòng họ hoặc khi cúng giỗ, để người nghe biết chính xác họ đứng ở đâu trong cây gia phả.
Câu nói mẫu cho ngày cưới, ngày Tết, đám giỗ
Biết tiếng gọi chưa đủ: bạn còn cần câu nói hoàn chỉnh ở những dịp quan trọng. Dưới đây là câu mẫu với con trai của em trai ông nội, đã ghép đúng cách gọi “chú” và cách xưng của bạn.
Ngày cưới:
- Giữa đám cưới, mời lên ngồi: “Cháu xin mời chú ngồi ở bàn chính ạ.”
- Giới thiệu với bạn bè: “Đây là chú mình, con trai của em trai ông nội.”
- Khi nâng ly: “Cháu kính chúc chú và cả nhà sức khoẻ, hạnh phúc ạ.”
Ngày Tết:
- Ngày mùng một: “Cháu chúc chú và cả nhà năm mới sức khoẻ, làm ăn phát đạt ạ.”
- Mừng tuổi: “Cháu xin mừng tuổi chú, chúc chú năm mới bình an.”
- Gọi điện từ xa: “Chú ơi, cháu đây ạ, cháu chúc Tết chú và cả nhà.”
Đám giỗ:
- Thắp hương: “Cháu xin phép chú cho cháu thắp hương trước ạ.”
- Giữa mâm cơm: “Chú dùng cơm ạ, hôm nay cháu nấu món chú thích.”
- Tiễn khách: “Cháu cảm ơn chú đã đến, chú về cẩn thận ạ.”
Chuyện hay bất đồng và cách thống nhất
Trong thực tế, cách gọi con trai của em trai ông nội thường gây tranh luận nhỏ trong gia đình. Những chuyện hay gặp:
- Hai nhánh trong họ sinh cách nhau nhiều tuổi nên người ở bậc dưới lại lớn tuổi hơn người ở bậc trên, dẫn đến tranh luận “ai gọi ai”.
- Có người gọi con trai của em trai ông nội theo tuổi (cho tiện), có người gọi theo vai vế (cho đúng), và cả hai đều nghĩ mình đúng.
- Người từ vùng khác về họp họ đôi khi dùng tên gọi quen ở quê họ thay cho “chú”, khiến cả nhà nghe lạ tai.
Một vài cách thống nhất mà nhiều gia đình thấy hiệu quả:
- Cả nhà thống nhất một cách gọi duy nhất cho con trai của em trai ông nội và nhắn vào nhóm chat gia đình, để ai mới về dâu, về rể cũng đọc được.
- Hỏi người lớn tuổi nhất trong nhánh đó, vì họ thường biết cách gọi đã dùng qua nhiều đời.
- Ghi lại cách gọi vào gia phả hay sổ họ, để con cháu sau không phải tranh cãi lại.