Bạn gọi em gái của bà ngoại là “bà”.
Tình huống
Bà ngoại bạn có cô em gái sống ở quê. Mỗi lần về, bạn nghe mẹ gọi bà ấy là dì, còn các em nhỏ gọi là bà. Bạn thắc mắc không biết ai đúng.
Đi từng bước tới người cần gọi
Muốn gọi đúng một người ở nhiều bước, đừng nhảy cóc: hãy đi từng người một và hỏi “người này là gì của mình?”. Bảng dưới đây liệt kê từng người bạn đi qua trên đường tới em gái của bà ngoại, kèm cách bạn gọi họ.
| Người trong chuỗi | Bạn gọi là |
|---|---|
| 1. Mẹ | mẹ (miền Bắc và miền Trung); má (miền Nam) |
| 2. Mẹ của mẹ | bà ngoại |
| 3. Em gái của mẹ của mẹ | bà |
Người cuối cùng trong bảng chính là em gái của bà ngoại. Các dòng phía trên không chỉ để tra cứu: chúng cho thấy cách gọi của em gái của bà ngoại thường nối vào cách gọi của người đứng ngay trước họ, nên nhớ được người ở giữa là nhớ được người cuối.
Quy tắc đứng sau cách gọi này
Em gái của bà ngoại là anh chị em ruột của ông bà hoặc cụ của bạn, nên ở đời ông bà (hoặc cao hơn). Cách gọi truyền thống là bà, theo bậc ông bà dù họ không phải ông bà ruột của bạn.
Bên ngoại của bạn có thể có rất nhiều người ở bậc này. Để không nhầm, hãy nhớ nguyên tắc: người ngang hàng với ông bà ruột của bạn thì gọi theo bậc ông bà, thêm “nội” hoặc “ngoại” khi cần phân biệt, và có thể thêm tên riêng để rõ họ là ai.
Với em gái của bà ngoại, nhiều nhà thêm thứ vào cách gọi (ông Hai, bà Ba) hoặc gọi “ông bác”, “bà dì” để nhấn mạnh họ là anh chị em của ông bà. Đây là cách gọi dân gian, không có trong hệ thống chính thức nên hãy theo nhà mình.
Ba miền có gọi giống nhau không?
Với em gái của bà ngoại, cả ba miền gọi giống nhau là “bà”. Điều này giúp bạn khỏi phải chọn vùng, nhưng đừng suy ra rằng mọi người họ hàng đều như vậy: nhiều quan hệ khác (như chị gái hoặc anh trai của bố mẹ) vẫn đổi theo miền.
Họ gọi lại bạn, bạn xưng thế nào?
Cách họ gọi bạn cũng chính là cách bạn tự xưng khi nói chuyện với họ. Với em gái của bà ngoại, bạn nên xưng “cháu”.
- Cả ba miền: khi nói với bà, bạn tự xưng là “cháu”.
Nếu người đó nhỏ tuổi hơn hoặc lớn tuổi hơn bạn
Ở bậc ông bà, hầu như không có chuyện bạn nhỏ hơn người đó về tuổi, vì họ thuộc đời ông bà. Nhưng cũng có khi người em út của ông bà chỉ lớn hơn bố mẹ bạn một chút, nên bạn có thể gặp một “ông” hoặc “bà” trẻ hơn tưởng tượng.
Trong trường hợp đó, bạn vẫn gọi bà để giữ đúng bậc trên cho cả nhà thấy. Nếu người đó thấy mình còn trẻ mà bị gọi như vậy, họ thường tự nói “gọi bằng cô/chú cho dễ”; hãy làm theo lời họ.
Với em gái của bà ngoại đã mất, bạn vẫn dùng tên bậc khi nhắc, ví dụ khi kể chuyện dòng họ hoặc khi cúng giỗ, để người nghe biết chính xác họ đứng ở đâu trong cây gia phả.
Câu nói mẫu cho ngày cưới, ngày Tết, đám giỗ
Biết tiếng gọi chưa đủ: bạn còn cần câu nói hoàn chỉnh ở những dịp quan trọng. Dưới đây là câu mẫu với em gái của bà ngoại, đã ghép đúng cách gọi “bà” và cách xưng của bạn.
Ngày cưới:
- Giữa đám cưới, mời lên ngồi: “Cháu xin mời bà ngồi ở bàn chính ạ.”
- Giới thiệu với bạn bè: “Đây là bà mình, em gái của bà ngoại.”
- Khi nâng ly: “Cháu kính chúc bà và cả nhà sức khoẻ, hạnh phúc ạ.”
Ngày Tết:
- Ngày mùng một: “Cháu chúc bà và cả nhà năm mới sức khoẻ, làm ăn phát đạt ạ.”
- Mừng tuổi: “Cháu xin mừng tuổi bà, chúc bà năm mới bình an.”
- Gọi điện từ xa: “Bà ơi, cháu đây ạ, cháu chúc Tết bà và cả nhà.”
Đám giỗ:
- Thắp hương: “Cháu xin phép bà cho cháu thắp hương trước ạ.”
- Giữa mâm cơm: “Bà dùng cơm ạ, hôm nay cháu nấu món bà thích.”
- Tiễn khách: “Cháu cảm ơn bà đã đến, bà về cẩn thận ạ.”
Chuyện hay bất đồng và cách thống nhất
Trong thực tế, cách gọi em gái của bà ngoại thường gây tranh luận nhỏ trong gia đình. Những chuyện hay gặp:
- Hai nhánh trong họ sinh cách nhau nhiều tuổi nên người ở bậc dưới lại lớn tuổi hơn người ở bậc trên, dẫn đến tranh luận “ai gọi ai”.
- Có người gọi em gái của bà ngoại theo tuổi (cho tiện), có người gọi theo vai vế (cho đúng), và cả hai đều nghĩ mình đúng.
- Người từ vùng khác về họp họ đôi khi dùng tên gọi quen ở quê họ thay cho “bà”, khiến cả nhà nghe lạ tai.
Một vài cách thống nhất mà nhiều gia đình thấy hiệu quả:
- Cả nhà thống nhất một cách gọi duy nhất cho em gái của bà ngoại và nhắn vào nhóm chat gia đình, để ai mới về dâu, về rể cũng đọc được.
- Hỏi người lớn tuổi nhất trong nhánh đó, vì họ thường biết cách gọi đã dùng qua nhiều đời.
- Ghi lại cách gọi vào gia phả hay sổ họ, để con cháu sau không phải tranh cãi lại.