Cách chắc chắn nhất là lưu ngày giỗ theo âm lịch và để công cụ đổi sang dương lịch cho từng năm. Lịch điện thoại lặp theo dương lịch sẽ nhắc sai từ năm thứ hai.
Vì sao lịch điện thoại hay nhắc sai
Lịch điện thoại chỉ biết lặp “hằng năm” theo dương lịch: nếu bạn đặt giỗ vào ngày 10 tháng 9 thì năm sau lịch vẫn nhắc ngày 10 tháng 9. Nhưng giỗ tính theo âm lịch, nên ngày dương lịch của giỗ đổi mỗi năm.
Trong 10 năm đầu, giỗ 15/8 âm lịch rơi vào các ngày dương lịch từ 10/9 đến 6/10, trong đó 2 lần trúng thứ bảy hoặc chủ nhật. Nghĩa là lịch lặp dương lịch lệch ngày giỗ thật tới vài ngày, có năm gần cả tháng; gia đình dễ nhớ nhầm và nhắc nhầm cho họ hàng.
Cách 1: sổ giỗ của họ
Sổ giỗ là cách lâu đời và bền nhất. Mỗi dòng ghi: tên người mất và quan hệ, ngày mất (cả âm và dương), ngày giỗ âm lịch hằng năm, người đứng ra lo, những người cần báo, và ghi chú đặc biệt (ví dụ mất ngày 30 hay tháng nhuận). Một cuốn sổ như vậy giúp các đời sau tiếp nối mà không phải hỏi lại.
- Họ tên và quan hệ với người đang giữ sổ (ông nội, bà ngoại, bác cả…).
- Ngày mất theo dương lịch và theo âm lịch, kèm năm Can Chi.
- Ngày giỗ hằng năm theo âm lịch; ghi chú nếu mất ngày 30, tháng nhuận hoặc sát Tết.
- Người đứng ra lo giỗ; lịch luân phiên nếu có.
- Địa điểm làm giỗ và người cần báo.
- Sở thích hoặc điều muốn nhớ về người đã mất (món ăn họ thích, chuyện kể).
Cách 2: tệp lịch .ics có sẵn từng năm
Vì lịch không lặp theo âm lịch được, cách làm đúng là tạo sẵn từng sự kiện cho nhiều năm. Công cụ trên trang này xuất tệp .ics gồm mười ngày giỗ tới, mỗi ngày có nhắc trước một ngày để kịp chuẩn bị.
Cách thêm: trên iPhone, mở tệp và chọn thêm vào lịch; trên Android, mở tệp bằng Google Lịch; trên Google Lịch bản web, vào Cài đặt, chọn Nhập và xuất, rồi nhập tệp. Sau mười năm bạn tạo lại tệp mới.
Cách 3: nhóm chat gia đình
Ghim danh sách giỗ trong năm vào nhóm chat chung của họ. Vào đầu mỗi năm dương lịch, người giữ sổ gửi bảng các ngày giỗ năm đó (đã đổi ra dương lịch) và nhắc trước một tuần. Cách này giúp cả họ cùng nhìn một bảng, tránh nhớ mỗi người một kiểu.
Cách 4: ứng dụng nhắc giỗ theo âm lịch
Ứng dụng gia phả như Người Nhà cho bạn ghi ngày mất một lần: ứng dụng tự đổi sang ngày dương lịch của từng năm, nhắc trước, và xử lý các trường hợp ngày 30 hoặc tháng nhuận theo cùng quy ước với công cụ trên trang này. Nếu cả họ cùng dùng một cây gia phả, mỗi người đều nhận nhắc mà không cần ai nhắn riêng.
Dù chọn cách nào, quan trọng là có một nguồn thống nhất cho cả họ và có người chịu trách nhiệm cập nhật.
Nhắc giỗ cho người ở xa
Với người ở xa hoặc ở nước ngoài, ngày giỗ nên gửi cả ngày dương lịch và múi giờ họ đang ở. Nếu có buổi cúng cần kết nối video, thống nhất giờ theo giờ Việt Nam và giờ ở nơi họ sống để không ai bỏ lỡ.
Xem trước mười năm để phân công
Bảng bên dưới là mười ngày giỗ liên tiếp của một người mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu). Nhìn cả mười năm, gia đình dễ thấy năm nào giỗ rơi vào cuối tuần (dễ họp mặt), năm nào rơi vào ngày làm việc (cần báo sớm và có thể phải dời lễ họp mặt).
Chuyển giao sổ giỗ khi người giữ sổ cao tuổi hoặc ở xa
Sổ giỗ thường nằm trong tay một người lớn tuổi, và khi người đó yếu đi hoặc qua đời, họ hàng mới nhận ra nhiều ngày giỗ chưa ai ghi lại. Đừng đợi tới lúc đó: mỗi vài năm, hãy ngồi cùng người giữ sổ chép lại sang một bản thứ hai (ảnh chụp hoặc bảng tính), rồi gửi cho một hai người trẻ trong họ.
Khi chuyển giao, nên kèm cả những ghi chú đặc biệt như người mất ngày 30, mất trong tháng nhuận, hay họ nhà có lệ riêng về giỗ hết; những chi tiết này dễ thất lạc nhất nếu chỉ ghi ngày.
Ví dụ: một ngày giỗ, nhiều ngày dương lịch khác nhau
Giỗ 15/8 âm lịch rơi vào các ngày dương lịch sau. Nếu bạn đặt lịch lặp theo ngày 10/9, từ năm sau lịch sẽ nhắc lệch:
| Giỗ đầu (tròn 1 năm) | 10/9/2022 (Thứ bảy), 15/8 âm lịch |
|---|---|
| Giỗ thứ hai (nhiều nhà làm giỗ hết, mãn tang) | 29/9/2023 (Thứ sáu), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 3 | 17/9/2024 (Thứ ba), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 4 | 6/10/2025 (Thứ hai), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 5 | 25/9/2026 (Thứ sáu), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 6 | 15/9/2027 (Thứ tư), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 7 | 3/10/2028 (Thứ ba), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 8 | 22/9/2029 (Thứ bảy), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 9 | 12/9/2030 (Thứ năm), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 10 | 1/10/2031 (Thứ tư), 15/8 âm lịch |
Ví dụ khác: giỗ mất theo dương lịch
Người mất ngày 15/9/2021 dương lịch (9/8 âm lịch năm Tân Sửu). Năm lần giỗ đầu tiên:
| Giỗ đầu (tròn 1 năm) | 4/9/2022 (Chủ nhật), 9/8 âm lịch |
|---|---|
| Giỗ thứ hai (nhiều nhà làm giỗ hết, mãn tang) | 23/9/2023 (Thứ bảy), 9/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 3 | 11/9/2024 (Thứ tư), 9/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 4 | 30/9/2025 (Thứ ba), 9/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 5 | 19/9/2026 (Thứ bảy), 9/8 âm lịch |
Ngày trong ví dụ được tính bằng đúng bộ máy của công cụ bên dưới. Phong tục giỗ khác nhau giữa các vùng và gia đình; hãy theo thói quen của họ nhà bạn.