Giỗ ông bà ngoại ai làm?

Truyền thống nói gì về việc thờ cúng

Theo truyền thống nhiều nơi, việc thờ cúng ông bà, cha mẹ do con cháu trong nhà đảm nhận, thường là người con trai trưởng hoặc người được gia đình giao. Cách nghĩ phổ biến là con cháu nội phụng thờ tổ tiên bên nội; còn tổ tiên bên ngoại do con cháu bên ngoại lo, cháu ngoại đến thăm viếng và tưởng nhớ.

Thực tế mỗi gia đình mỗi khác. Có nhà ông bà ngoại chỉ có con gái, có nhà các con đều ở xa, có nhà đã giao việc thờ cúng cho một người cháu từ lâu. Vì không có quy định chung nên điều quyết định thường là thỏa thuận giữa những người trong họ.

Các hoàn cảnh thường gặp ở nhà ngoại

Hoàn cảnh thứ nhất: nhà ngoại có con trai (các cậu). Thường các cậu hoặc cháu trai bên ngoại đứng ra lo giỗ, các dì và các cháu ngoại về thắp hương, giúp việc, góp phần chi phí. Hoàn cảnh thứ hai: nhà ngoại chỉ có con gái. Khi đó thường các dì thay phiên nhau lo hoặc cùng đảm nhận, cháu ngoại chung tay.

Hoàn cảnh thứ ba: các con ở xa. Khi đó người ở gần quê đứng ra lo, còn người ở xa góp chi phí và kết nối video để cùng thắp hương. Hoàn cảnh thứ tư: không còn ai ở quê. Gia đình có thể đưa bàn thờ về nhà một người con hoặc cháu ở thành phố, hoặc thỏa thuận làm giỗ ở nhà người ở trung tâm để thuận tiện cho cả họ.

Cháu ngoại có phải làm giỗ ông bà ngoại không

Không có quy định bắt buộc. Cháu ngoại thường về thắp hương, mang lễ (hoa quả, nhang đèn, phong bì tùy nhà) và giúp việc lặt vặt vào ngày giỗ. Nếu nhà ngoại không còn người thờ cúng, hoặc các bậc cậu dì đã cao tuổi, nhiều gia đình thỏa thuận để cháu ngoại cùng đảm nhận, thay phiên hoặc chia phần chi phí.

Khi cháu ngoại nhận phần việc đó, nên nói rõ với các cậu dì để họ không cảm thấy bị “giành” việc thờ cúng, và cùng hỏi ý bậc cao niên về cách sắp xếp bàn thờ, ai đứng chủ giỗ.

Xu hướng hiện nay: bình đẳng và luân phiên

Nhiều gia đình ngày nay chia đều trách nhiệm giữa con trai và con gái, vì ai cũng là con của ông bà. Cách hay gặp là luân phiên: mỗi năm một nhánh đứng ra lo giỗ, nhánh khác đóng góp và hỗ trợ. Cách này tránh dồn việc lên một người và giữ cho cả họ gắn kết.

Về pháp lý, luật có quy định về phần di sản dùng vào việc thờ cúng theo ý muốn của người để lại di chúc; nếu gia đình có di chúc hoặc tranh chấp liên quan đến nhà thờ, bàn thờ, hãy hỏi luật sư hoặc cán bộ tư pháp địa phương thay vì tự suy diễn.

Cách thống nhất để không tranh cãi

Điều dễ gây khó xử nhất thường không phải chuyện ai đúng ai sai mà là không ai biết đến lượt mình. Cách đơn giản là họp họ một lần, ghi quyết định thành văn bản ngắn rồi gửi vào nhóm chat chung.

• Chốt danh sách ông bà cần giỗ hằng năm và ngày giỗ âm lịch từng người.
• Chọn mô hình: một người cố định lo, hay luân phiên giữa các nhánh theo năm.
• Quy định cách chia chi phí (chia đều, theo hộ hay tự nguyện) và ai giữ sổ thu chi.
• Thống nhất việc báo họ hàng trước ngày giỗ bao lâu và qua kênh nào.
• Ghi lại quyết định và lưu ở nơi cả họ cùng xem được; xem lại mỗi vài năm.

Chia chi phí và phân công

Nhiều họ có lệ góp giỗ: mỗi hộ đóng một khoản ngang nhau hoặc tùy tâm; có họ để người lo giỗ chi toàn bộ rồi con cháu mừng lại. Dù cách nào, hãy ghi sổ rõ ràng ai đóng bao nhiêu, chi vào đâu. Minh bạch từ đầu giúp tránh hiểu lầm kéo dài.

Phân công theo năng lực: người ở gần lo mâm cúng và đón khách, người ở xa lo phần mua sắm hoặc chuyển tiền, người lớn tuổi đứng chủ lễ, người trẻ phụ giúp và kết nối người thân qua video.

Ví dụ lịch luân phiên ba nhánh

Giả sử bà ngoại mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu), ba nhánh trong họ thay phiên lo giỗ. Bảng bên dưới phân năm giỗ đầu tiên cho từng nhánh theo vòng; ngày dương lịch được tính từ bộ máy âm lịch nên cả nhà có thể in ra dán lên tủ lạnh.

Trong 10 năm đầu, giỗ 15/8 âm lịch rơi vào các ngày dương lịch từ 10/9 đến 6/10, trong đó 2 lần trúng thứ bảy hoặc chủ nhật.

Lịch luân phiên ba nhánh cho các năm giỗ tới

Bà ngoại mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu). Giỗ 15/8 âm lịch hằng năm và nhánh đứng ra lo: