Giỗ hết (còn gọi là mãn tang) là lần giỗ đánh dấu hết thời gian để tang. Nhiều nơi làm vào lần giỗ thứ hai, tròn hai năm sau ngày mất; một số nơi hoặc gia đình tính khác.
Giỗ hết khác giỗ thường thế nào
Theo lệ cũ, người trong gia đình để tang một thời gian sau khi người thân mất, rồi “mãn tang” (hết tang) bằng một buổi cúng. Buổi cúng đó thường gọi là giỗ hết, và theo cách gọi xưa còn có tên đại tường. Sau giỗ hết, gia đình bỏ dần các dấu hiệu tang như khăn tang hay băng tang, và trở lại sinh hoạt bình thường hơn.
Từ các năm sau, giỗ hằng năm thường giản dị hơn: chủ yếu con cháu trong nhà về thắp hương và dùng bữa cơm. Vì vậy giỗ hết được xem như mốc kết thúc của giai đoạn tang chế và bắt đầu của lệ giỗ thường niên.
Làm giỗ hết vào năm thứ mấy
Nhiều nơi làm giỗ hết vào lần giỗ thứ hai, tròn hai năm sau ngày mất. Với người mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu), lần giỗ thứ hai rơi vào 29/9/2023 dương lịch (Thứ sáu), tức 15/8 âm lịch.
Tuy vậy, có nơi tính thời gian để tang theo lệ ba năm (27 tháng), có nơi không phân biệt giỗ hết mà chỉ làm giỗ hằng năm, có gia đình theo tôn giáo riêng thì tính theo cách của tôn giáo đó. Công cụ chỉ cho bạn ngày của lần giỗ thứ hai; còn gia đình làm giỗ hết vào lúc nào, hãy hỏi người lớn tuổi trong họ.
Thời gian để tang và chuyện cưới hỏi
Theo lệ cũ, trong thời gian có tang nhiều gia đình kiêng việc vui lớn, nhất là cưới hỏi; vì vậy mới có tục “cưới chạy tang” khi gia đình muốn làm đám cưới sớm trong lúc đang có tang. Ngày nay nhiều gia đình linh hoạt hơn, nhưng vẫn hay hỏi ý người lớn trước khi định ngày cưới gần thời gian giỗ.
Nếu trong họ có đám cưới dự định gần ngày giỗ hết, nên bàn bạc trước với bên đàng gái hoặc đàng trai và các bậc cao niên để chọn ngày hợp lý cho hai bên. Mỗi vùng, mỗi dòng họ có quan niệm khác nhau nên không có quy tắc chung.
Cách tổ chức giỗ hết
Nhiều nhà làm giỗ hết trang trọng tương đương giỗ đầu: mời họ hàng, dọn mâm cúng, có khi nhờ thầy tụng kinh hoặc làm lễ theo tôn giáo của gia đình, và thực hiện nghi thức mãn tang như tháo khăn tang. Một số nhà chỉ làm gọn trong gia đình. Cả hai đều chấp nhận được.
Cũng có nơi, sau giỗ hết, gia đình sắp xếp lại bàn thờ: di ảnh người mất chuyển sang bàn thờ chung của gia tiên hoặc đặt lại vị trí thờ phụng ổn định. Việc này tùy dòng họ; hãy hỏi người lớn trước khi làm.
- Hỏi ý các bậc cao niên xem họ nhà mình làm giỗ hết vào lần giỗ thứ hai hay lúc nào khác.
- Chốt ngày dương lịch của lần giỗ đó bằng công cụ và báo họ hàng sớm.
- Thống nhất cách làm: làm lớn mời họ hàng hay gọn trong nhà, mâm cỗ mặn hay chay.
- Nếu có nghi thức mãn tang (tháo khăn tang, băng tang), hỏi rõ ai thực hiện và vào lúc nào trong buổi cúng.
- Sắp xếp việc cưới hỏi hoặc việc vui trong họ sao cho không chồng lên ngày giỗ.
Sau giỗ hết thì giỗ hằng năm thế nào
Từ năm sau, giỗ tiếp tục vào đúng ngày và tháng âm lịch. Với ví dụ trên các lần giỗ tiếp theo rơi vào 17/9/2024, 6/10/2025 và 25/9/2026 dương lịch. Mức độ làm giỗ thường giản dị hơn giỗ đầu và giỗ hết, nhưng việc ghi nhớ đúng ngày vẫn quan trọng để cả họ không bỏ sót.
Con cháu ở xa và người mới về làm dâu, làm rể
Giỗ hết thường có những nghi thức mà người ngoài họ chưa quen, chẳng hạn ai đứng chủ lễ, ai thực hiện việc tháo khăn tang hay băng tang, thứ tự thắp hương. Người mới về làm dâu, làm rể thường lúng túng vì không ai giải thích trước; còn con cháu ở xa lâu năm không về dễ làm sai thói quen của họ nhà.
Cách nhẹ nhàng là nhờ một người lớn trong họ nói trước, hoặc viết ra vài dòng về trình tự buổi lễ rồi gửi cho những người sẽ dự. Người ở xa nên hỏi trước mình cần mặc gì, mang gì và đứng vị trí nào để không phải loay hoay ngay trong buổi lễ.
Ghi giỗ hết vào sổ gia đình như thế nào
Sau giỗ hết, nhiều gia đình ghi một dòng vào sổ giỗ: ngày làm giỗ hết, ai chủ lễ, những ai dự và có thay đổi gì về bàn thờ hoặc cách thờ cúng. Dòng ghi này giúp đời sau biết “giỗ hết” của người đó được làm vào lần giỗ nào, nếu họ nhà bạn có lệ khác với họ khác.
Ví dụ: lần giỗ thứ hai rơi vào ngày nào
Người mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu). Các lần giỗ đầu tiên, trong đó lần thứ hai thường được xem là giỗ hết:
| Giỗ đầu (tròn 1 năm) | 10/9/2022 (Thứ bảy), 15/8 âm lịch |
|---|---|
| Giỗ thứ hai (nhiều nhà làm giỗ hết, mãn tang) | 29/9/2023 (Thứ sáu), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 3 | 17/9/2024 (Thứ ba), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 4 | 6/10/2025 (Thứ hai), 15/8 âm lịch |
| Giỗ lần thứ 5 | 25/9/2026 (Thứ sáu), 15/8 âm lịch |
Ví dụ khác
Người mất ngày 3/3/2023 dương lịch (12/2 âm lịch năm Quý Mão). Giỗ đầu và giỗ thứ hai:
| Giỗ đầu (tròn 1 năm) | 21/3/2024 (Thứ năm), 12/2 âm lịch |
|---|---|
| Giỗ thứ hai (nhiều nhà làm giỗ hết, mãn tang) | 11/3/2025 (Thứ ba), 12/2 âm lịch |
Ngày trong ví dụ được tính bằng đúng bộ máy của công cụ bên dưới. Phong tục giỗ khác nhau giữa các vùng và gia đình; hãy theo thói quen của họ nhà bạn.