Cúng thất (tuần thất) là các lần cúng cách nhau 7 ngày trong 49 ngày đầu sau khi mất: đầu thất là ngày thứ 7, chung thất là ngày thứ 49, cộng cả thảy bảy thất.
Bảy thất là gì
Mỗi thất là một tuần bảy ngày. Thất thứ nhất (đầu thất, còn gọi sơ thất) rơi vào ngày thứ 7, thất thứ hai (nhị thất) ngày thứ 14, và cứ thế tới thất thứ bảy (chung thất) vào ngày thứ 49. Bảy tuần cộng lại thành 49 ngày, nên cúng thất còn gọi là cúng bảy tuần hoặc cúng tuần.
Theo quan niệm dân gian chịu ảnh hưởng của Phật giáo, trong khoảng thời gian này người mới mất ở giai đoạn chuyển tiếp, nên con cháu cúng lễ, tụng kinh và cầu nguyện cho họ theo từng tuần.
Cách tính ngày từng thất
Công cụ coi ngày mất là ngày thứ nhất, nên thất thứ k rơi vào ngày mất cộng (7k − 1) ngày. Với người mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu), đầu thất là 27/9/2021 (Thứ hai) và chung thất là 8/11/2021 (Thứ hai).
Ca thứ hai: người mất ngày 3/3/2023 dương lịch (12/2 âm lịch năm Quý Mão), đầu thất 9/3/2023 (Thứ năm), chung thất 20/4/2023 (Thứ năm). Nhà nào đếm từ ngày hôm sau thì cộng thêm một ngày vào tất cả các thất.
Mỗi thất gia đình thường làm gì
Cách làm khác nhau rất nhiều. Có nhà cúng cơm và thắp hương đều đặn mỗi tuần, có nhà nhờ thầy đến tụng kinh ở các thất quan trọng, có nhà chỉ làm lễ ở đầu thất và chung thất, có nhà gộp các thất thành một hai buổi lễ lớn. Nhiều nhà còn không làm riêng mà chỉ thắp hương hằng ngày.
Vì vậy không có “bảng lễ chuẩn” cho mọi gia đình. Hãy hỏi người lớn tuổi trong họ hoặc người hướng dẫn nghi lễ của gia đình để biết nhà mình thường làm những thất nào và làm thế nào.
Cúng thất và các tôn giáo
Cúng thất là tập quán gắn với Phật giáo và tín ngưỡng dân gian. Gia đình Công giáo thường theo lịch cầu nguyện và thánh lễ riêng cho người đã mất; gia đình không theo tôn giáo có thể chỉ giữ bữa cơm giản dị và thắp hương tưởng nhớ.
Nếu trong họ có người theo các tôn giáo khác nhau, nên nói chuyện cởi mở để mỗi người tưởng nhớ theo cách phù hợp, đồng thời cả nhà vẫn có ngày chung để gặp nhau.
Khi các thất rơi vào ngày làm việc
Trong bảy thất, mỗi thất cách nhau đúng 7 ngày nên cùng rơi vào một thứ trong tuần. Với ca thứ nhất, cả bảy thất đều là Thứ hai (cùng thứ với ngày thứ 7), nên không thất nào trúng cuối tuần; với ca thứ hai, các thất đều là Thứ năm.
Điều này giúp gia đình tính trước: nếu thất rơi vào ngày làm việc, họ hàng đi làm có thể thắp hương riêng ở nhà, còn buổi lễ chung dồn vào thất nào trùng cuối tuần hoặc vào chung thất. Nhiều gia đình cũng dùng cách này để chọn thất nào làm lớn.
Chuẩn bị cho một thất
Danh sách gợi ý chung, tùy gia đình mà điều chỉnh.
- Chốt cách đếm ngày và danh sách các thất gia đình sẽ làm.
- Báo họ hàng gần ngày cụ thể, nhất là đầu thất và chung thất.
- Chuẩn bị hương, hoa, nến, nước, cơm canh theo lệ nhà (mặn hoặc chay).
- Nếu nhờ thầy hoặc người hướng dẫn, hỏi lịch sớm vì các thất rất gần nhau.
- Phân công người ở nhà thắp hương hằng ngày để việc cúng không gián đoạn.
Sau chung thất là gì
Mốc tiếp theo thường là cúng 100 ngày (ca thứ nhất: 29/12/2021) và giỗ đầu (10/9/2022). Nhiều nhà bỏ qua mốc 100 ngày. Xem các trang riêng về cúng 49 ngày, cúng 100 ngày và giỗ đầu để biết thêm.
Giữ bàn thờ trong 49 ngày đầu
Trong thời gian cúng thất, nhiều gia đình giữ nếp thắp hương và dâng cơm nước đều đặn, thường vào buổi sáng và buổi tối, do người ở nhà đảm nhận. Việc này hiếm khi được chia sẻ nhưng rất quan trọng: nếu người thờ cúng chính đi vắng, nên nhờ người trong nhà thay để bàn thờ không bị bỏ trống.
Có nhà thay hoa quả, nước và hương mỗi tuần vào đúng ngày thất; có nhà thay tùy thời gian. Không có quy định chung, hãy theo thói quen của nhà và hỏi người lớn nếu chưa rõ.
Tin nhắn mẫu báo họ hàng cho một thất
Với ca ví dụ thứ nhất, một tin nhắn ngắn có thể là: “Gia đình xin báo, lễ chung thất (49 ngày) của người thân sẽ làm vào Thứ hai 8/11/2021 dương lịch (4/10 âm lịch). Kính mời họ hàng về dự.” Với các thất giữa, gia đình thường chỉ báo những người ở gần hoặc không báo nếu chỉ thắp hương trong nhà.
Ví dụ 1: bảy thất và cúng 100 ngày
Người mất ngày 21/9/2021 dương lịch (15/8 âm lịch năm Tân Sửu). Ngày của từng thất (đếm ngày mất là ngày thứ nhất):
| Đầu thất (thất thứ nhất, 7 ngày) | 27/9/2021 (Thứ hai), 21/8 âm lịch |
|---|---|
| Thất thứ 2 (14 ngày) | 4/10/2021 (Thứ hai), 28/8 âm lịch |
| Thất thứ 3 (21 ngày) | 11/10/2021 (Thứ hai), 6/9 âm lịch |
| Thất thứ 4 (28 ngày) | 18/10/2021 (Thứ hai), 13/9 âm lịch |
| Thất thứ 5 (35 ngày) | 25/10/2021 (Thứ hai), 20/9 âm lịch |
| Thất thứ 6 (42 ngày) | 1/11/2021 (Thứ hai), 27/9 âm lịch |
| Chung thất (thất thứ 7, cúng 49 ngày) | 8/11/2021 (Thứ hai), 4/10 âm lịch |
| Cúng 100 ngày (tốt khốc) | 29/12/2021 (Thứ tư), 26/11 âm lịch |
Ví dụ 2: một ca mất đầu tháng 3 dương lịch
Người mất ngày 3/3/2023 dương lịch (12/2 âm lịch năm Quý Mão). Ngày của từng thất:
| Đầu thất (thất thứ nhất, 7 ngày) | 9/3/2023 (Thứ năm), 18/2 âm lịch |
|---|---|
| Thất thứ 2 (14 ngày) | 16/3/2023 (Thứ năm), 25/2 âm lịch |
| Thất thứ 3 (21 ngày) | 23/3/2023 (Thứ năm), 2/2 nhuận âm lịch |
| Thất thứ 4 (28 ngày) | 30/3/2023 (Thứ năm), 9/2 nhuận âm lịch |
| Thất thứ 5 (35 ngày) | 6/4/2023 (Thứ năm), 16/2 nhuận âm lịch |
| Thất thứ 6 (42 ngày) | 13/4/2023 (Thứ năm), 23/2 nhuận âm lịch |
| Chung thất (thất thứ 7, cúng 49 ngày) | 20/4/2023 (Thứ năm), 1/3 âm lịch |
Ngày trong ví dụ được tính bằng đúng bộ máy của công cụ bên dưới. Phong tục giỗ khác nhau giữa các vùng và gia đình; hãy theo thói quen của họ nhà bạn.